چاپكراوەكانی ڕۆژی جیهانی شانۆ ئێستا لە كتێبخانەكاندا دەستدەكەوێت.

بەرهەمەكان بریتین لە:


شانۆی سەكۆ
نوسینی/ زاهیر عەبەڕەش

ئەم كتێبە هەرچەندە باسی شانۆ دەكات، بەڵام باسی شیكاری تێكستی شانۆ، چۆنێتی رێژەی یان هونەری نواندن ناكات، یان باسی ئەوە ناكات كە چۆن دەنگ و رووناكی دروست بكەین، یان دیزاینی جلوبەرگ و مكیاژ بكەین بەڵكو مەشقێكە لەبەردەم ژیاندا دەكرێت، شیكاری هەست و سۆز و بیركردنەوە سیفاتی مرۆڤە لە گەمە و مەشقەكاندا لە فۆرمێكی شانۆیدا.

بەكارهێنانی شانۆیە یان بە شانۆكردنە بۆ هاوهەستی مرۆڤایەتیمان بەرامبەر مرۆڤەكان.

شانۆی سەكۆ یان شانۆی دەمەتەقێ: ئەم كتێبە هەرچەندە باسی شانۆ دەكات، بەڵام باسی شیكاری تێكستی شانۆ، چۆنێتیی ڕێژی یان هونەری نواند ناكات، یان باسی ئەوە ناكات كە چۆن دەنگ و ڕووناكی دروست بكەین، یان دیزاینی جلوبەرگ و میكیاژ بكەین، بەڵكو مەشقێكە لە بەردەم ژیاندا دەكرێت، شیكاری هەست و سۆز و بیركردنەوە و سیمپاتی مرۆڤە لە گەمە و مەشقەكاندا، لە فۆرمێكی شانۆیدا. بەكارهێنانی شانۆیە یان بەشانۆكردنە بۆ دروستكردنی هاوهەستیی مرۆڤایەتیمان بەرامبەر مرۆڤەكان.

بەشی یەكەمی تەرخانە بە پێناسەكردنی شانۆی سەكۆ و بارگراوند و سەرهەڵدانی.

بەشی دووەمی تایبەتە بە گەمەی سەكۆ، لە گەمەی سەكۆدا گۆڕانكارییەكی كەم لە شانۆی سەكۆدا كراوە، بە هاوكاریی مەشقی ڕوونكردنەوەی بەهاكان و ڕۆڵبینین، كە لەگەڵ دونیای خوێندنی جیهانی خوێندكاراندا بیگونجێنین.

چاپتەری دووەمی ئەم كتێبە، كە باس لە گەمەی سەكۆ و دارمای پیداگۆگی و مەشقەكان دەكات، وا نەبینرێت كە تەنها میتۆدێك و سەرچاوەیەك بێت، كە لە خوێندنگەكاندا دەبێت بەو شێوەیە وانەی دراما بخوێنرێت، بەڵكو دەشێت دەروازەیەك بێت، ئیلهامبەخش بێت، بۆ لێكۆڵینەوەیەكی فراوانتر، بۆ بیركردنەوەیەكی مرۆڤدۆستانەتر، بۆ هەڵسوكەوتێكی شانۆیانە لە پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكاندا، مەشق و وانەكان بەگوێرەی پێویستی گرووپ و بەشداران دەكرێت.

مەبەست لەم نووسینە، لێكۆڵینەوەیەكە لەوەی كە چۆن بەهۆی شانۆی سەكۆ كۆمەڵگە دەگۆڕێت و چ كاریگەرییەكی بەسەر كۆمەڵگەدا هەیە.


-مەرگ لە دەرگا دەدات و دوو شانۆنامەی تر
نوسینی/ ویلیام سارۆیان
وودی ئالن
یۆژین یۆنسكۆ 
وەرگێڕانی/ ئازاد بەرزنجی

سێ شانۆنامەی كورت لە سێ نووسەری جیاوازەوە لە دنیا بینی و شێوازدا . بەڵام دواجار هەرسێ شانۆنامەكە بە تەوەری تەنیایی و نامۆیی و دردۆنگی و نیگەرانیی ئینسانی هاوچەرخدا دەخولێنەوە رووبەرووبوونەوە لەگەڵ مەرگ و نامۆ بوون دارمانی ئینسان و لەبارچوونی خەونەكانی لەسای.

سیستمی سەرمایەداریدا و هەروەها بە كاریزماكردنی ئەو مامۆستا و سەركردانەی كەوەك فریادرەس تەماشا دەكرێن و پاشان دەردەكەوێت كە هیچ پەیامێكیان بۆ رزگاركردنی مرۆڤەكان پێ نییە و سەریان بۆشە، بابەتەكانی ئەم سێ دەقە پێكدەهێنن.


-دیمەنێك لە پردەكەوە
نوسینی/ ئارسەر میلەر
وەرگێڕانی/ عەلی عوسمان یاقووب

“ئالفێری” لە شانۆنامەی “دیمەنێك لە پردەكەوە” گوزارشت لە یاسا دەكات، بەڵام گوزارشت لە دادپەروەری ناكات.

میلەر زۆر وریایە لە تێكەڵكردنی ئەم دوو چەمكە. لە سەرێكەوە یاسایەك هەیە، كە یاسای وڵاتە، یاسایەكی دانراوە. ئەم یاسایە لە شانۆنامەكانی میلەر بەگشتی، كاریگەر نییە، دەسەڵاتی ئەوەی نییە وا لە تاوانبار بكات سزای تاوانەكەی خۆی وەربگرێت یا مرۆڤی ئاسایی بپارێزێت.

لە بەرانبەر ئەمەدا، میلەر جەخت لەسەر یاسایەكی تر دەكاتەوە، كە یاسای ڕەوشت و ئاكارە، كە هەڵسوكەوتی ئێمەیە، چ وەكو تاك و چ وەكو كۆمەڵگە، هەڵدەسەنگێنێت.

ئارسەر میلەر (١٩١٥ـ ٢٠٠٥) لە ماوەی شەست ساڵ شانۆنامەنووسیندا، بینەرانی لە سەرتاسەری دونیا، نەك هەر دڵخۆش كردووە، بگرە كاریشی تێكردوون و تەنانەت تووشی حەپەسانیشی كردوون. بە واتایەكی تر، بینەری بەرهەمەكانی ئەو، هەردەم بە ئومێدی لەوە زیاتر بوون‌، كە هەر كات بەسەر بەرن و دڵخۆش بن، چونكە میلەر لە ڕێگەی شانۆنامەكانی هەوڵ دەدات بینەر فێری ژیان بكات، كێشە كۆمەڵایەتی و مۆڕالییەكانیان بۆ بخاتە ڕوو.


-جەنگستان
نوسینی/ ڕزگار حەمەڕەشید


-تیۆر و پراكتیك لە كتێبەكانی شانۆدا
نوسینی/ دانا ڕەئووف

شانۆیەكی بێ تیۆر و شیكاری و ڕاڤە، شانۆیەكی ساكار و بێ یاسا و ڕێسا و ڕووكەشە و هیچ قووڵاییەك لەخۆ ناگرێت، نابێتە هۆی هیچ جۆرە پەیوەندییەكی فرەمەودا و فرەڕەهەند، پرسیار دروست ناكات و شانۆیەكی بێ مێژوو و بێ لێكدانەوە.

بە پێچەوانەشەوە تیۆر و كتبێبە شانۆییەكان، ژیانێكی تر بە پرۆسەی شانۆ و بە گەشەی شانۆ دەبەخشێن و لە هەموو ڕوویەكەوە دەوڵەمەندی دەكات، قووڵتری دەكاتەوە و مەودایەكی گرنگ و فراوانی پێ دەبەخشێت.

هیچ هونەرێك هێندەی هونەری شانۆ لەناو تیۆردا كاری نەكردووە، هیچ ژانرێكی ئەدەبییش هێندەی دراما، لەسەر بنەماكانی تیۆر گەشەیەكی بەردەوامی بەخۆیەوە نەدیوە.

هەموو پرۆسە پراكتیكییەكەی شانۆ لەنێو لاپەڕەكانی كتێب و تێڕوانینێكی هزری و بۆچوونێكی تیۆرییەوە بنەماكانی داڕشتووە، سەرلەنوێ ئەو ئەزموونەی لەسەر شانۆكان بەرجەستەكراون، بوونەتەوە بە بنەمایەكی هزری و ستراكتورێكی تیۆری و دەرگایەكی تریان بەڕووی شانۆدا كردووەتەوە.


-هەمووكوڕەكانم
نوسینی/ ئارسەر میلەر
وەرگێڕانی/ فاروق هۆمەر

ئارسەر میلەر لە شانۆنامەی :هەموو كورەكانم: دا هەر بەتەنیا لەوە ناگەرێت كە گرفتی كور و باوكمان بۆ باس بكات ,ئەی كەواتە كە رانی هەقیقی ئەو لە كوێدا خۆی حەشاردابێت؟ ئێمە گەر تا هەنووكە لەوە دواین گرفتی جۆ و كریس لەو خاڵەوە سەرچاوەی گرتووە، كە یاخیبوونی كورە لە باوك، یاخیبونی كورێكە، دەرگیرە بەو منەوە كە تازەكی بە دەستی هێناوە، بابەتی یاخیبونی كریس بەسەر ئەو كردەوە رەوشئامێزانەیەی باوكیدا لەوێوە ئاودەخواتەوە كەوەك كەسێكی باڵا دەستی بەسەر خێزاندا گرتووە، كریس پێی وایە ئەوكردەوەییەی جۆ لە خودپەرستیەوە سەرچاوەی گرتووە پێم ناڵێێت تۆ چییت؟ تۆ ئاژەڵێكیشت تیانابێت؟ ئاژەڵ هاورەگەزی خۆی ناكوژێت.

ئارسەر میلەر، بە پێچەوانەی بەرهەمەكانی پێشووتری كە سێ مانگ بۆ شەش مانگی پێ دەچوو، شانۆنامەی هەموو كوڕەكانمی بە چەند ساڵێك تەواو كرد، تاوەكو بەرلەوەی بگاتە پرۆسەی نمایش، كارێكی توندوتۆڵ و پتەو بێتە دەرەوە و بە دەردی شانۆنامەی ”ئەو پیاوەی هەموو بەختەكان یاوەری بوون” نەچێت، كە هێندەی بەسەردا تێنەپەڕیبوو لە شانۆی برۆدوای تێكشكانێكی گەورەی بەخۆوە دیتبوو.

لە دەستاودەستێكدا و لە نێوان دەزگا شانۆییەكاندا و لە نێوانی چەند دەرهێنەرێك كە تێگەیشتنێكی ئەوتۆیان بۆ دەقەكە نەبوو، شانۆنامەی هەموو كوڕەكانم، لەسەر داوای میلەر خۆی دەگاتە دەستی ئیلیا كازان، كە لەو ڕۆژگارەدا لەگەڵ گرووپی شانۆدا لە ناوبانگ نزیك دەبووەوە. لە ڕووی پێكهاتەی كلاسیكییەوە و لەو ڕێگەیەوە كە ڕابردوو جارێكی دی خۆی دەخزێنێتەوە نێو داهاتوو و باوەشكردنەوەی گەرمی بۆ ڕیالیزم، تێكستەكە بەو ئاقارەدا دەخوێندرانەوە كە زۆر پێداگیرییانە لەژێر كاریگەریی شانۆ كۆمەڵایەتییەكانی هێنریك ئیبسندا نووسرا بن. میلەر بۆخۆی ددانی بەو كاریگەرییەدا نابوو، له ‌بەرهەمەكانی لەوەوبەریدا هەم لە ڕووی شێوازەوە لەو جۆرە كارانەی ئەزموون كردبوو، هەم هێندێك سەركەوتنیشی تێدا بەدەستهێنابوو.

هەر ئەوەندەی شانۆنامەكە گەیشتە تەختەی شانۆ، ئیدی دەرگای له ‌بەردەم پێگەیەكی جیهانیدا بۆ خۆی واڵا كرد و باوەشێكی گەرمی بۆ كرایەوە.


-ڕۆنانی درامایی
نوسینی/ د. عەبدولعەزیز حەمودە
وەرگێڕانی/ دلاوەر قەرەداغی

ئەم كتێبە هەوڵێك نییە بۆ دانانی بنەمای دیاریكراو، تا ئەو كەسەی دێتە بوارەكەوە فێری شانۆنامەنووسین ببێ.

تا هەنووكە هیچ كتێبێكی تیۆری نییە جێگەی ئەو كەلەپوورەی گرتبێتەوە، بۆیە ئەو كەسەی كە بیەوێت فێری هونەری شانۆنامەنووسین ببێ، پێویستە لەسەری ئەدەبیاتی شانۆ بخوێنێتەوە، یەكەم هەنگاو بریتییە لە ئەدەبیاتی شانۆ، پاش ئەمە دەتوانێت بەرەو تیۆرەكان بچێ، كە نموونەی ئەم جۆرە توێژینەوانە دەیانخاتە بەر باس.

ئەم كتێبە یەكەمین سەرەتا و هەوڵێكی نۆبەرەی سیودوو ساڵ لەمەوبەری منە لە بواری وەرگێڕاندا، كە قوتابیی قۆناغی سێی ئەكادیمیای هونەرەجوانەكانی بەغدا بووم و هەر ئەوكاتیش ڕەزامەندیی دەزگای سانسۆری عێراقم بۆ لەچاپدانی وەرگرت، بەڵام بە هۆی بارودۆخی ئەو سەردەمە و تەواوكردنی خوێندن و دووركەوتنەوەم لە شار و وڵات و… هتد، كتێبەكە نەك هەر چاپ نەبوو، بەڵكو لەنێو تەپوتۆزی زەمەن و لەبیرچوونەوەشدا بزر بوو. تا لەو ماوەیەی پێشوودا دەستنووسەكەیم دۆزییەوە و بە پێشنیاری هاوڕێم ئازاد بەرزنجی، كە ئەو كاتی خۆی دەستنووسەكەی خوێندبووەوە، دوای هەندێك چاوپێداگێڕانەوە و پاكنووس و دەستكاری، بڕیاری لەچاپدانیم دا.

هەندێك جار دوای بینینی نمایشێكی شانۆیی كاڵوكرچ، پرسیارێكی سەیر بە هزرماندا دێت، ئەویش ئەوەیە كە ئاخۆ ناكرێ ببینە خاوەن پێودانگێكی زانستی كە بتوانین شانۆنامەیەكی تۆكمەی پێ بنووسین؟ ئەمەیش بەو مانایە دێت كە ئێمە هەست دەكەین پێویستمان بەو جۆرە پێودانگەیە تا بتوانین تێكستێكی شانۆیی پێ بخوڵقێنین، ڕێك هەروەك خوڵقاندنی ماددەیەكی كیمیایی نوێ لە كارلێكی چەند جۆر ماددەی جیاواز و بە ڕێژەی دیاریكراو. گوتم ئەوە پرسیارێكی سەیرە! ڕاستە پرسیارێكی سەیرە، بەڵام پاڵپێوەنەری پرسیارەكە شتێكی ترە. بێگومان وەڵامەكەیشی ئاشكرایە كە مرۆڤ هەرگیز توانای گەیشتنە ئەو پێودانگەی نییە، چونكە بواری ئەزموونی مرۆڤایەتی شتێكە و ئەو زانستەی كە سەروكاری لەگەڵ ماددەی هەستپێكراو و تیۆرەی ئەبستراكیشدایە، شتێكی تر.

جیهانی شانۆ جیهانێكی سەیرە، بە ڕادەی ئەوەی كە ئازاری تێدایە، هێندەیش سیحری تێدایە. كەم كەس هەست بەو سیحرە دەكەن. زۆرترین كەس كە هەست بە جوانیی ئەزموونەكە و ئەفسوونەكەی دەكەن، ئەوانەن كە لەنێو خودی نمایشە كامڵە شانۆییەكەدان: نووسەر پاشان دەرهێنەر و ئەكتەرەكان، ئەوانەی كە چەندین شەو و ڕۆژ لە كارێكی بەردەوامدا بەسەردەبەن. ئەگەر دوای نمایشێكی سەركەوتووی شانۆیی لە یەكێك لەوانە بپرسیت ئایا هەست بە چی دەكا؟ ئەوا پێت دەڵێ: هەست بە چێژی سەركەوتن دەكا. هیچ چێژێكیش نییە بە بارتەقای ئەم جۆرە چێژە بێت. ئێمە لێرەدا مەبەستمان لە سەركەوتن، قایلكردنی جەماوەر بە هەموو شتێكی كاڵوكرچ و هەرزانبەها نییە.


-ژیان لێرەدایە، لەدڵمدا
سێ شانۆنامەی كورت
نوسینی/ بەرهەم ئەنوەر

ناردن: