نوسینی: سەعد محەمەد ڕەحیم
وەرگێڕانی: سەباح ئیسماعیل
چاپی یه‌که‌م

ئێستا لە كتێبخانەكاندا دەستدەكەوێت


سەعد محەمەد ڕەحیم لەم ڕۆمانەیدا، كە زەمەنی ڕۆمانەكە جیایە لە زەمەنی گێڕانەوە، دەخوازێت ئێستای عێراق، واتە عێراق پاش دیكتاتۆرییەت، بخاتە قاڵبی ڕۆمانەوە. بۆیە هاتووە لە ڕێگەی كارەكتەرێكی نادیارەوە، مێژووی ئەم دواییەی عێراق دەنوسێتەوە. هەڵبەت هەر وەك چۆن مێژوو بە ئارەزووی دەسەڵاتداران نوسراوەتەوە، بە هەمان شێوە، لەم ڕۆمانەشدا كارەكتەرەكان بە مەبەستی ئاشكراكردن و پەردەلادان لەسەر نهێنییەكانی مێژووی ژیانی محەمەد مەرزوقی شێوەكار و ئاشقی میوزیك و ئەدەب و زمان و كتێب و جوانی و پێوەندییەفرۆییەكان، بە ئارەزوویدڵی خۆیان گەواهیی دەدەن. جارێك بە ڕەنگبێ دەدوێن و جارێكی دی بە لەوانەیە و دوور نییە و زۆردڵنیا نیم. ئەوە خوێنەری هۆشیارە لە میانەی تەكنیكە جیاجیاكانی گێڕانەوەوە، وەك: یادەوەری وەسفی وێنەكان، ڕۆژەڤ، نامە، وەسفی تابلۆكان و مۆبایل و چاتی ماسنجەرەوە دەتوانێت پەی بە ڕاستییەكان ببات.

پێشەكیی نووسەر بۆ چاپی كوردیی ڕۆمانەكە

 هەڵبەت ڕووداوەكانی ڕۆمانی (كوژرانی كابرای كتێبفرۆش) لە چوارچێوەیەكی بەرینی جوگرافیدا ڕوو دەدەن، لە عێراقەوە درێژ دەبنەوە تاكو ئەورووپا، بە درێژایی زەمەنێك، نزیكەی نیو سەدە دەخایەنێت، لەسەر باكگڕاوندی گۆڕانكاریی سیاسی و كۆمەڵایەتی، كە لەو دەیان ساڵانەدا بە چاوی خۆمان بینیمانن.

ئەمە ڕۆمانی كەسێتییەكی نائاساییە، ناوی مەحمود مەرزوقە. لە خانەوادەیەكی دەوڵەمەند لەدایك دەبێت و لە بەراییدا ماركسیزم وەك هزری خۆی هەڵدەبژێرێت، ناچێتە ناو هیچ بزووتنەوەیەكی سیاسیی چالاكەوە، كەچی پتر لە جارێك تووشی گرتن دەبێت، بۆیە بەرەو پراگ هەڵدێت و هەژدە ساڵ لەوێ دەمێنێتەوە، بەرلەوەی بۆ دووەمین جار بەرەو پاریس جێی بهێڵێت، پاشان دەگەڕێتەوە شارەكەی خۆی، باقوبە، دوای ئەوەی لەبەر تاڵیی ئەو ئەزموونانەی پێیاندا تێپەڕی، پووچگەرایی دایگرتبوو.

لە باقوبە ژیانی قورسی گەمارۆ دەگوزەرێنێت، وەكو فرۆشیاری كتێبی دەستی دوو، ئەمەش پێش ئەوەی ڕۆژگاری داگیركاریی ئەمریكی ببینێت. ئیدی تاكو كوژرانی، بە شێوەیەكی بێهوودانە لە لایەن تیرۆریستێكەوە، لە بازاڕی جەنجاڵی باقوبە، لە زستانی 2010دا.

مەرزوق لە ساڵانی ژیانیدا یادەوەری و ڕۆژانەییەكانی لە ڕەشنووسی كتێبێكدا جێهێشت، ئەوە بووە ماددەیەكی خاو، كە ماجد بەغدادیی گێڕەرەوە، لە كتێبەكەیدا هەمبەر مەرزوق پشتی پێ ببەستێت.

بەغدادییش پشتی بە گەواهیی هاوەڵانی مەرزوق و ناسیاوانی بەستبوو.
هەر نووسەرێك دەكۆشێت بازنەی خوێنەرانی فرەوانتر بكاتەوە، جا لە پانتایی ئەو زمانەدا بێت، كە پێی دەنووسێت، یاخود لە پانتایی زمانانی تردا. ڕۆمانیش لە ڕەگەزە ئەدەبییەكانی دی، پتر بە هۆی بڵاوبوونەوەی وەرگێڕانەوە، خەریكە ڕێگەی خۆی دەكاتەوە، تاكو دەبێتە یەكێك لە دیاردەكانی بەجیهانیبوونی ڕۆشنبیری. لەو ڕێگەیەوە ژیانی كۆمەڵگەكان، شێوازی بیركردنەوەیان، دابونەریتیان، نەریتی ئاكاری و مگێزیان دەناسرێتەوە.

بە وەرگێڕانی ڕۆمانەكەم بۆ زمانی كوردی، هەست بە بەختەوەری و شانازی دەكەم… من دەزانم زیاد لە پێوەندییەك لەنێوان ئەدەبی نووسراو بە زمانی عەرەبی و ئەدەبی نووسراو بە زمانی كوردی هەیە، بە هۆی ئەو ئەزموونە ژیانییە بەیەكداچووەی نێوان میللەتان و مێژووەكەیانەوە، كە چەندین خاڵی بەركەوتنی لەخۆ گرتووە. وەكو دەزانین ئەمە جۆرە هاوڕۆشنبیری و بەهای هاوشێوە و دابونەریتی هاوبەشی لەنێوانیاندا دروست كردووە.

لەم ڕۆمانەمدا پتر لە كەسایەتییەكی كورد هەن ئیلهامیانم لە كەسایەتیی ڕاستەقینەوە وەرگرتووە، كە پێوەندیی قووڵی مرۆییم پێیانەوە هەبووە. هەروەها بەشێك لە ڕووداوە گشتییەكە، ئەگەرچی سنووردارە، لە شارە كوردییەكاندا ڕوو دەدات.

ڕۆمانی عێراقی، كە گوزارشت لە وێنەی ژیانی عێراقییان لە ڕابردوو و ئایندەدا دەكات، دەبێت كەسایەتیگەلێكیان تێدا بێت، ڕەنگدانەوەی هەمەڕەنگیی ڕەگەزی و تائیفی و كۆمەڵایەتیی لە عێراقدا بن، بۆ ئەوەی لە واقیع نزیك ببنەوە و ڕاستگۆ بن.

نووسەر بەهاكانی ژیان لە ئەزموونی خۆی لە ژیاندا دەردەخات و بەهاكانی نووسین فێر دەبێت، كاتێك بۆ ماوەیەكی زۆر ئەزموونی دەكات. ئەم دوو بیرۆكەیەش وەكو دوو یاسا خۆیان دەردەخەن، دەبێت ڕێزیان لێ بگیرێت.

لێرەدا مەبەستم لە بەهاكانی نووسین، ئەو پرانسیپانەن كە هەر نووسەرێك لە جیهانی داهێنان بەردەوام بێت، ناتوانێت دەسبەرداریان بێت. هەر ئەوەشە هاوكاریی نووسینی دەكات، بێ ئەوە شتێك نییە بایەخێكی هەبێت… بەهایەلێك تواناكانی ئەون، هەر ئەوانەش نیشانەی توانا و بەهرەین. گۆشەنیگای بیركردنەوە و هەستی ئیستاتیكی و داهێنانی ئەون.

ئەم ڕۆمانە لە لایەن خوێنەران و ڕەخنەگرانەوە لە عێراق و هەندێك وڵاتی عەرەبیدا بایەخی زۆری دراێ، نەخوازەڵا دوای هەڵبژاردنی لە لیستی كورتی خەڵاتی جیهانیی پۆكەری ڕۆمانی عەرەبیی ساڵی 2017. هەروەها بە دەیان وتار و لێكۆڵینەوەی لە بڵاوكراوە خۆماڵی و عەرەبییەكاندا لەبارهوه نووسران. ژمارەی چاپەكانی گەیشتە چوار چاپ.

ئومێدم وایە لەنێو برایانم لە خوێنەرانی كورد، هەمان بایەخی هەبێت و لە كاتی خوێندنەوەدا تاسە و چێژ و سوودی لێ ببینن.

سەعد محەمەد ڕەحیم
21/2/2017 بەغدا


پێشەكیی وەرگێڕ

 لە دوو دەیەی دواییدا ئەدەبی عێراقی لە بواری ڕۆماندا، دوای ژانی لەدایكبوونێكی نوێ، هەنگاوی گەورەی بەخۆوە بینی، بۆیە دەتوانین لەم بوارەدا ناوی دەیان ڕۆماننووسی داهێنەر بژمێرین. ڕۆماننووسانی عێراق دەكۆشن ئەو قەپێلكە بشكێنن، كە تێیدا قەتیس مابوون. بە ڕووی دنیادا كراوەتر و بوێرتر بن، تەكنیك و ناوەڕۆكی بابەتەكانیان تازەتر بن و بانگەشەی سەرهەڵدانی نەوەیەكی نوێ لە ڕۆمانی عێراقیدا بكەن. داگیركاریی ئەمریكا و دەرەنجامەكانی لە پارچەپارچەكردنی كۆمەڵایەتی و سیاسی و مەزهەبی، بووە بابەتێكی بەپیت، تاكو ئەم نووسەرانە بابەتەكانیانی لێوە هەڵهێنجێنن.

ئەو بابەتانەی پێشتر نووسەرانی وەك فوئاد تكرلی و جەبرا ئیبراهیم جەبرا و ڕوبەیعی و ئەوانی تر باسیان لێوە دەكرد، كێشەی سیاسی و كۆمەڵایەتی و كودەتای سەربازی و جەنگی عێراق-ئیران بوون، پتر ڕۆمانەكانی ئەو قۆناغە ڕەمزی بوون، پشتیان بە مێژوو و میسۆلۆژیا دەبەست. هەرچی ڕۆمانەكانی دوای 2003ن، ئەوا تژین لە وەرچەرخانی توند، كە كۆمەڵگەی عێراقیی پێدا تێپەڕی، وەك توندوتیژی و كۆچی تائیفی و كوشتن لەسەر ناسنامە و نامۆبوون لە نیشتمان.

سەعد محەمەد ڕەحیم، لەم ڕۆمانەیدا، كە زەمەنی ڕۆمانەكە جیایە لە زەمەنی گێڕانەوە، دەخوازێت ئێستای عێراق، واتە عێراقی پاش دیكتاتۆرییەت، بخاتە قاڵبی ڕۆمانەوە. بۆیە هاتووە لە ڕێگەی كارهكتەرێكی نادیارەوە، مێژووی ئەم دواییەی عێراق دەنووسێتەوە. هەڵبەت هەر وەك چۆن مێژوو بە ئارەزووی دەسەڵاتداران نووسراوەتەوە، بە هەمان شێوە، لەم ڕۆمانەشدا كارهكتەرەكان بە مەبەستی ئاشكراكردن و پەردەلادان لەسەر نهێنییەكانی مێژووی ژیانی مەحمود مەرزوقی شێوەكار و ئاشقی موزیك و ئەدەب و زمان و كتێب و جوانی و پێوەندییە مرۆییەكان، بە ئارەزووی دڵی خۆیان گەواهیی دەدەن. جارێك بە ڕەنگبێ دەدوێن و جارێكی دی بە لەوانەیە و دوور نییە و زۆر دڵنیا نیم. ئەوە خوێنەری هۆشیارە لە میانەی تەكنیكە جیاجیاكانی گێڕانەوەوە، وەك: یادەوەری، وەسفی وێنەكان، ڕۆژەڤ، نامە، وەسفی تابلۆكان و مۆبایل و چاتی ماسنجەرەوە دەتوانێت پەی بە ڕاستییەكان ببات.

وێڕای ئەوەی مەرزوق لە وڵاتەكەی خۆی هەڵدێت و لەتێك لە ژیانی لە دوورخراوگە دەژێت، كەچی سیاسەت هەڵیدەدات و هەمیشە چارەنووسی لێرەولەوێ دیاری دەكات. ئەو هەر لە سەرەتاوە ئامانجی ڕوون نییە. تووشی ئەزموونی شكستخواردووی خۆشەویستی دێت، دەستگیر دەكرێت، ساڵانێكی زۆر شار و وڵاتەكەی جێ دەهێڵێت، پێش ئەوەی بە خەونێكی تری شكستخواردووی دیکەوە بگەڕێتەوە لایان… هەڵوێست و قەناعەتی لەنێوان ماركسیزم و لیبراڵیزم و بوونگەرایی و پووچگەراییدا ناسەقامگیرن.

ئەوێك هەینێ لە هەندەران دەگەڕێتەوە، بە كۆمەڵێك خەون و خولیاوە دێتەوە. لە شارێكدا كەس بە لای خوێندنەوەدا ناچێت، ئەو دەیەوێت بە پرۆژەی ڕۆشنبیری دەست پێ بكات و لە ڕێگەی هۆشیاركردنەوەوە شار ئاوەدان بكاتەوە. چەند خەیاڵی خاوە یارۆی ڕۆشنبیر لە كاتێكدا مرۆڤەكان لەسەر ناسنامە یەكتر ڕیشەكێش دەكەن و یەك ئەوی تر دەسڕێتەوە! كەچی ئەو وا دەزانێت سفرەی ڕۆشنبیری دەیژێنێت و تێری دەكات!
* * *

سەعد محەمەد ڕەحیم: لە پارێزگەی دیالە، ساڵی 1957 هاتووەتە دنیاوە.
بەكالۆریۆسی لە ئابووری- كۆلێژی كارگێڕی و ئابووریی زانكۆی موستەنسرییە، لە ساڵی 1980دا بەدەست هێناوە. لە بواری وانەوتنەوە و ڕۆژنامەگەریدا كاری كردووە و نووسینەكانی لە ڕۆژنامە عێراقی و عەرەبییەكاندا بڵاوكردوونەتەوە. تا ئێستا ئەم بەرهەمانەی بڵاوكردوونەتەوە:
هەڵكشان بەرەو كەلووی جمكانە (چیرۆك) 1989 بەغدا.
سێبەری سوورەتووەكە (چیرۆك) 1993 بەغدا.
ئەو و دەریا (چیرۆك) 2000 بەغدا.
زەردەپەڕی قوڵنگەكان (ڕۆمان) 2000 بەغدا.
وێستگە چیرۆكەكان (چیرۆك) 2004 بەغدا.
هاندان (چیرۆك) 2004 دیمەشق.
گوڵەبادەم (چیرۆك) 2009 بەغدا.
جیهانگیریی ڕاگەیاندن و ڕۆشنبیریی بەرخۆری (لێكۆڵینەوە) 2011 بەغدا.
گۆرانیی ئافرەتێك، زەردەپەڕی دەریا (ڕۆمان) 2012 عەمان.
گەڕاندنەوەی ماركس (لێكۆڵینەوە) دیمەشق 2012.
سنوورەكانی تابو، ڕووناكبیر و تۆڕی پێوەندییەكانی دەسەڵات (لێكۆڵینەوە) 2013 دیمەشق.
ئەفسوونی گێڕانەوە: لێكۆڵینەوە لەسەر هونەرەكانی گێڕانەوە. 2014 دیمەشق.
ململانێی دەوڵەت و گرووپەكان لە عێراقدا. (لێكۆڵینەوە) 2015 بەغدا.
كۆڵەكەكانی ڕێنیسانس و ڕووناكبیری (لێكۆڵینەوە) 2015 بەغدا.
ئەو ڕۆشنبیرەی لووت دەژەنێتە هەموو شتەكانەوە (لێكۆڵینەوە) 2016 بەغدا.

گەلێك خەڵاتی وەرگرتووە:
خەڵاتی سێیەمی چیرۆك، پێشبڕكێی كۆمەڵەچیرۆك. وەزارەتی ڕۆشنبیریی بەغدا 1993.
خەڵاتی داهێنانی ڕۆمان لە عێراقدا ساڵی 2000 لەسەر ڕۆمانی زەردەپەڕی قوڵنگەكان.
خەڵاتی باشترین ڕیپۆرتاژی ڕۆژنامەگەری لە عێراقدا 2005.
خەڵاتی داهێنان لە بواری كورتەچیرۆكدا (عێراق) لەسەر كۆمەڵەچیرۆكی (گوڵەبادەمەكان).
خەڵاتی كەتارای ڕۆمانی عەرەبی 2016.
گەلێك ڕۆمان و كتێبی هزریی هەن، ئامادەی چاپن.

12/3/2017
كەركووك

لە بڵاوكراوەكانی زنجیرەی كتێبی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم

ناردن: