نوسینی: ئیریك كیسلاسی
وەرگێڕانی: حەمە ڕەشید
نرخ: 4000دینار
چاپی یه‌که‌م

ئێستا لە كتێبخانەكاندا دەستدەكەوێت


هەندێك كاڵا بۆ بەدەستهێنانی كاڵای دی بەكار دەهێنرێن! بەڵام ئەو كاڵایانەی دەتوانن دەسەڵات سەقامگیر بكەن، هەر لە ڕێگەی ئەوانیشەوە دەتوانرێ كاڵاكانی دی بەدەست بهێنرێن. كەواتە یەكسانیی ئاڵۆز” بە تەنها مەبەستی نییە بە شێوازێكی وێكچوو ئەو كاڵایانەی بەردەستن، دابەش بكات، بەڵكو دووركەوتنەوەش لەوەی دابەشكردنی كاڵاكان ببێتە سەرچاوەیەك بۆ ئەوەی پەیوەندیی كۆمەڵایەتیی زاڵ بەرهەم بهێنێت.

پێشەكیی وەرگێڕی عەرەبی

ئەم كتێبە باس لە مانای دیموكراسیی ڕاستەقینە و یەكسانیی كردەیی و پەیوەندیی نێوانیان دەكات. ئەوەش هەلومەرجێكە پێدەچێت لە كۆمەڵگەكانی ئێمەدا بە تەواوەتی بزر بێت. ئێمە لە عێراق، فەڵەستین و لوبنان سەرقاڵین یا سەرقاڵیان كردووین بە بارودۆخی بارگاویی پەیوەست بە سەروەری و داگیركاری و كاروباری تاقەتپڕووكێنی دییەوە كە ڕووماڵی پانۆرامای فیكری و سیاسیمان دەكات.

نووسەری كتێبەكە ئیریك كیسلاسی (Eric keslassy)، سۆسیولۆجیستێكی ناوداری فرەنسییە و خوێندكارێكی سەركەوتووی بیریاری سەدەی نۆزدەهەم و تێوریسینی دیموكراسی، ئەلێكسی دو تۆكڤیڵ (Tocqueville)ە. كیسلاسی ئەكادیمیستێكە لە زانكۆی فرەنسا، هەوڵ دەدا بۆ فێرخواز و  خوێندكار و تەنانەت مامۆستاكان و هەموو ئەوانەی گرنگی بە ڕووداوەكانی چواردەوری كۆمەڵگەكەیان دەدەن لە دیبەیت و گفتوگۆ و هەڤپەڤین و فاكتە كۆمەڵایەتییەكان، باسی ئەوە بكات كە ڕووداوەكانی كۆمەڵگەی دیموكراسی چۆن دەخوێنرێنەوە، ئه‌وه‌ش بۆ ئەوەی لە كاریگەری و ئاسەوارەكانی تێبگەین. نووسەر شیكارییەكی سوسیۆلۆجیی ئەنجام داوە، بە لێهاتووییەكی پسپۆڕانەوه‌ ئامادەی كردووە و پشتی بە فیكری تۆكڤیڵی مامۆستای بەستووە. ئەم فەیلەسوف و كۆمەڵناسە دیموكراسی نەك وەك سیستمێكی سیاسی، بەڵكو وەك “واقعێكی كۆمەڵایەتی”ی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانی نێوان هاووڵاتیان دیاری دەكات بە مەبەستی گەیشتن بە جۆرێك لە یەكسانی كه‌ “یەكسانییە لە هەلومەرج”دا. ئەمەش جیاوازە لە یەكسانی لە مافدا كە فەیلەسوفەكانی سەدەی ڕۆشنگەری هەڵوەستەیان لەسەر كردووە و یەكسانیی سیاسی بە یەكسانی لە بیركردنەوە و یەكسانی لە دەرفەتدا دەبەستێتەوە. هەروەها ئەو پێودانگە كۆمەڵایەتییە كە هاووڵاتیی سەردەمی دیموكراسی یەكسان و چونیەك دەكات. وەك دەرئەنجامێكی لۆجیكیی ئەم دیدگایە، دواجار پێویستە یەكسانی لەو ڕاستییانەدا بەرجەستە ببێت كە هاووڵاتیان تووشی دەبن و ڕووبەڕووی دەبنەوە. بەپێی تۆكڤیڵ، گواستنەوەی كۆمەڵگەیەكی تەقلیدی بەرەو كۆمەڵگەیەكی تازە فۆرمی گواستنەوەی كۆمەڵگەیەكی ئۆرۆستوكراتی بۆ كۆمەڵگەیەكی دیموكراسی بە خۆیەوە دەگرێ؛ ئیدی دەبێتە هێزێك یەكسانی لە هەلومەرجدا پێشكەش دەكات، ئەوەش ڕێگە بە ڕوودانی ئەم تازەگەرییە دەدا. یەكسانی لە هەلومەرجدا كار لەسەر یەكسانیی سیاسی، یەكسانی لە دەرفەت و یەكسانی لە بیركردنەوەدا دەكات، ئەوەش دەركەوتنێكی بەرفرەی چینی ناوەڕاست و نائومێدی و تێكشكانی ڕێژەیی و گەشەسەندنی تاكگەرایی و گرژیی لە ئازادیدا لێدەكەوێتەوە.

ئیریك كیسلاسی لە ڕێگەی پشتبەستنی بە فیكری تۆكڤیڵ، هەوڵی داوە لێكۆڵینەوە لە یەكسانی بكات. ئایا ئەوە یەكسانییە لە مافدا یا یەكسانیی كردەییە؟ لە میتۆدە شیكارییەكەیدا پەنای بۆ ڕوونكردنەوەی چۆنێتیی كاری گواستنەوەی مۆبێلێتەی كۆمەڵایەتی بردووە كە لە كۆمەڵگە دیموكراسییەكاندا باڵادەستە: ئایا “سەركەوتنی كۆمەڵایەتی”، واتە شێوازی هەڵكشان و سەركەوتن و پێشكەوتنی كۆمەڵگە، هێشتا لە كۆمەڵگەی دیموكراسیدا كار دەكات، یا لە كار كەوتووە؟ لە حاڵەتی لەكاركەوتنیدا، ئایا مەبەست لێی دیموكراسییەتە؟ ئیدی لەو دەمەدا پێویستە چاو بە پیادەكردنیدا بخشێنرێتەوە یا هۆكارەكە لە شوێنێكی دییە؟ لەمڕۆدا چ ڕێگەیەك هەیە بۆ پتەوكردنی پەیوەندیی نێوان یەكسانی و ئازادی –ئەوەش بابەتی سەرەكیی كتێبەكەی تۆكڤیڵە “دەربارەی دیموكراسی لە ئەمەریكا”– و پەیوەندیی نێوان هاووڵاتیبوون و دەوڵەت و بەرپرسیارێتی و دەوڵەتی خۆشگوزەران؟

كەواتە ئێمە لە ڕوونكردنەوەی هەموو ئەم گرفتانەی ئێستادا قەرزباری ئەم نووسەرەین، ئەوەش لە ڕێگەی پشتبەستنی بە فیكری سۆسیۆلۆجیستە گەورەكان، هەر لە تۆكڤیڵەوە بۆ ئامارتیا سین (Amartya Sen) تا دەگاتە ماكس ڤێبەر (Max Weber) و جۆن ڕاوڵز (John Rawls) و یۆرگن هابه‌رماس (Jürgen Habermas) و ئەوانی دی.

كەچی هێشتا نایەكسانی لە هەلومەرجدا لە كۆمەڵگە دیموكراسییەكاندا هەر ماوە، بەوەش جۆرێك لە پەراوێزخستنی نائیرادیی چینە خاوەن جەماوەرە گەورەكان و جۆرێك لە دۆگمای كۆمەڵایەتیی لە دوورمەودادا هێناوەتە ئاراوە. بە پێچەوانەی بەرخوازیی تۆكڤیڵەوە، بەربەرستە كۆمەڵایەتییەكان هێشتا هەر بوونیان هەیە و مۆبێلیتەی نێوان توێژە كۆمەڵایەتییەكان هێشتا هەر زۆر سنووردارە. هەر لێرەوە، بەگوێرەی بۆچوونی نووسەر، گرنگیی بچووككردنەوەی نایەكسانی دەردەكەوێت، به‌بێ ئەوەی لە ئازادییە سەرەكییەكان كەم بكاتەوە تا دیموكراسی لە كۆمەڵگە تازەكاندا لاواز نەكات.

نووسەر پشتی بە میتۆدێكی ئەكادیمی و زانستی بەستووە كە تێیدا لە ڕوونكردنەوەی مەسەلە زۆر ئاڵۆزەكاندا سەركەوتوو بووە. زۆر جار خۆی لە شوێنی خوێندكار داناوە، كاتێك مەسەلەكە تیۆرێكی پەتی بووە، هەمیشە هەوڵ دەدا بە نموونەیەك پەیامە جێمەبەستەكەی بگەیەنێت. لە هەر بەشێك لە پێنج بەشی كتێبەكەیدا، بە پرسیارێك دەست پێ دەكات كە لە تەواوی بەشەكەدا هەوڵ دەدا وەڵامی بداتەوە، هەروەها پێشەكیی هەر بەشێك بە ژمارەیەك پرسیار دەست پێ دەكات كە تێیدا نووسەر هەوڵ دەدا بە پشتبەستن بە بەرهەمی نووسەرە كلاسیكییەكانی لە بابەت تۆكڤیڵ یا ڤێبەر و لێكۆڵیارە تازەكانی وەك جۆن ڕاوڵز و ئەمارتیا سین وەڵامیان بداتەوە.

نووسەر بەشێكی زۆر گرنگی بۆ مۆبێلیتەی كۆمەڵایەتی تەرخان كردووە و بە زنجیرەیەك پرسیار دەست پێ دەكات: ئایا دابەشكردنی كۆمەڵگە بۆ چینەكان، لە جۆرێك لە جۆرەكانی دیموكراسیدا هیچ مانایەكی هەیە؟ ئایا نەرمینواندنی كۆمەڵایەتیی ڕاستەقینە بوونی هەیە؟ ڕۆڵی خوێندنگە چییە؟ گشت ئەو پرسیارانە خوێنەر دەبه‌نەوە بەرەو تۆكڤیڵ، سیمیل (Simmel)، ڤێبەر، بۆدۆن (Boudon) و بۆردیۆ (Bourdieu) یا بەرەو لێكۆڵینەوەی ئاماری دەیانبه‌ن. هێندێك لەم پرسیارانە دەبنە مایەی ناكۆكیی نێوان ئایدیالیزمی سیستمی شایستەیی لە كۆمەڵگە دیموكراسییەكان و پێواری مۆبێلیتەی كۆمەڵایەتی. لوی-ئەندرێ ڤالێ پێی وایە ئامارەكان لێكۆڵینەوەی ئاسایی دەیشێوێنن، دوای هەڵسەنگاندنی كەسێتییەكەی دەگاتە ئەو دەرئەنجامەی كە لە نێوان ساڵانی 1950–1990دا یەكسانی لە دەرفەتی كۆمەڵایەتیدا بە شێوەیەكی ناچیز و لەسەرخۆ، بەڵام جێگیر، پاشەكشێی كردووە.

لە دوابەشدا كە تەرخان كراوە بۆ وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارەی ئایا دیموكراسی دەبێتە مایەی دادپەروەریی كۆمەڵایەتی، نووسەر پەنا بۆ كارەكانی ڕاوڵز دەبات كە دەبێتە مایەی ورووژاندنی ئەو پرسیارانەی لەمڕۆدا لە مشتومڕە گشتییەكاندا هاتوونه‌تە ئاراوە: ئایا یەكسانی دادوەرییە؟ ئایا پێویست نییە ئینساف بەسەر یەكسانیدا پەسەند بكرێ؟ بەڵام هەڵبژاردنی یەكسانییش پەرچدانەوەی نێگەتیڤی هەیە، هەر وەكو دیبەیتەكان دەربارەی كاری پۆزەتیڤ لە ویلایەتە یەكگرتووەكان ڕوونی دەكه‌نەوە. لەم خاڵەدا، نووسەر پەنا بۆ كارەكانی میكایل واڵزەر دەبات دەربارەی “یەكسانیی ئاڵۆز”، هەروەها بۆ تیۆری دادپەروەریی كۆمەڵایەتی كە ئەمارتیا سین دای ڕشتووە.

ئەم كتێبە پەرەگرافی جیاجیای دەقەكانی تۆكڤیڵ، هابه‌رماس، ڤێبەر، بۆدۆن و بۆردیۆی تیایە و دەقی تەواوی جاڕنامەی مافەكانی مرۆڤ و هاووڵاتیی تێدایە كە لە 26ی ئابی 1789 لە فرەنسا دەرچووە، ئەمە جگە لە ئەزموونی پەیمانگەی زانستە سیاسییەكان لە پاریس لە وەرگرتنی خوێندكاران لە توێژە كۆمەڵایەتییە هەژارەكان، ئەوەش بە مەبەستی سنوورداركردنی نایەكسانی لە دەرفەتدا كە خەڵكانی دەرەوەی شارەكانی فرەنسا ڕووبەڕووی دەبنەوە.

ئامانجی ئەم لێكۆڵینەوەیە، هەر وەكو نووسەر ڕوونی كردووه‌تەوە، پێشكەشكردنێكی سادەی هەمەلایەنەیە سەبارەت بە گرنگترین چەمك و میكانیزمی تایبەت بە هەر بابەتێكی كۆمەڵایەتی لە ڕێگەی ئەو گفتوگۆیانەی لە دەوروبەریدا ڕوو دەدەن. بە ڕاستییش نووسەر گرەوەكەی بردووه‌تەوە. كتێبەكە ڕوون و ڕەوان و ئاسانە، تەنانەت لە ئاڵۆزترین تیۆریشدا، وەك ئەوەی ڕاوڵز باسی دەكات و نووسەر دەیخاتە ڕوو، هەروەها دەقەكە لە ڕێگەی شرۆڤەكردنی ئەو تیۆرانەی لە ئێستادا گفتوگۆیان لەسەر دەكرێ، سەرنجی خوێنەر ڕادەكێشێت. پێكه‌وه‌كۆكردنەوەی تیۆر و پراكتیك بەهایەكی زانستیی گەورەی بە كتێبەكە بەخشیوە، خشتەی ژمارەكانیش بۆ جەختكردنەوەیە لەسەر ئەو فیكرانەی پێشكەشی كردوون. بۆیە پێمان باشە بە قووڵی بخوێنرێتەوە، تەنانەت گەر هێندێك لە فیكرەكانیش دوور بن لە كۆمەڵگەی ئێمەوە، چونكە دوای بژارە و تاقیكردنەوە، وای دەبینین بە شێوەیەك لە شێوەكان بەسەر ئێمەشدا پیادە دەبن.

د. جەهیدە لاوەند

پێشەكی

دیموكراسی بە تەنها یەكسانی نییە. یەكسانی هەمیشە دیموكراسی ناهێنێتە ئاراوە. سەرەتا وا دەردەكەوێت پەیوەندیی نێوان ئەم دوو چەمكە سەرەكییە كە شایانی شرۆڤەكردنن، سانا و كراوە بێت. ئەو پەیوەندییە چییە دیموكراسی بە یەكسانییەوە دەبەستێتەوە؟ بابەتی ئەم كتێبە كە بانگەشەی گشتگیری ناكات، خۆی لە دیاریكردنی ئەم مەسەلەیەدا دەبینێتەوە.

یەكەمین گرفتێك كە دەشێت ڕووبەڕووی ببینەوە، بریتییە لە دیاریكردنی ئەم دوو چەمكە: دیموكراسی و یەكسانی. پاشان نابێت تەنها وەك سیستمێكی سیاسی تەماشای دیموكراسی بكرێت. دیموكراسی، بەپێی تۆكڤیڵ، زیاتر بۆ ئەوە دەڕوات كە ببێت بە “واقعێكی كۆمەڵایەتی”. بەو مانایەی سروشتی پەیوەندیی كۆمەڵایەتیی نێوان هاووڵاتیان دیاری دەكات. لەم ڕوانگەیەوە، پێویستە لەسەرمان وا لە یەكسانی تێبگەین كە “یەكسانییە لە هەلومەرج”دا، واتە وەك یەك یەكسانی لە سیاسەت، یەكسانی لە بیركردنەوە و یەكسانی لە دەرفەتدا.

بەڵام یەكسانی لە بیركردنەوەدا خۆی لە خۆیدا مانای ئەوە دەگەیەنێت كە یەكسانی پێودانگی كۆمەڵگەیە: تاكەكانی سەردەمی دیموكراسی “لەیەك دەچن”. گەر یەكسانی ویستێكی فۆرمولەیی یا یاسایی بێت، ئەوا پێویستە لەسەری چی لە توانایدایە بیكات، بۆ ئەوەی تەرجەمە بكرێ بۆ ئەو واقیعەی كە هاووڵاتیان ڕووبەڕووی دەبنەوە. هەر كەلێنێك لە نێوان یەكسانییە جیاوازەكاندا، یەكسانی لە ماف و یەكسانیی كردەیی، چەمكی دیموكراسی دەشێوێنێت و لێڵی دەكات. لە پاڵ ئەوەشدا، پێناسەی دیموكراسیی “كۆمەڵایەتی” پرسیار دەربارەی ئارەزووی بەدیهێنانی یەكسانی لە دەرفەت (چونیەكیی دەرفەت) دەهێنێتە ئاراوە. كەواتە كارەكە پەیوەستە بە پرسیاركردن دەربارەی ئەوەی دیموكراسی ڕێگە بە جووڵەی كۆمەڵایەتی دەدات. ئایا كۆمەڵگە دیموكراسییەكەمان نەرمونیانە؟ ئایا هێشتا بەسەر چینەكاندا دابەش بووە؟ ئایا هێشتا “بەرهەمهێنانەوەی كۆمەڵایەتی” بەدی دەكەین، ئەمە لە كاتێكدا چینە كۆمەڵایەتییەكان هیچ دۆخێكی یاساییان نەماوە؟ لەم چوارچێوەیەدا، ئایا دیموكراتیزەكردنی خوێندنگە هەموو دەرئەنجامە چاوەڕوانكراوەكانی بەدی نەهێناوە؟ ئایا دیموكراسی هەمیشە سەرچاوەی یەكسانی نییە!

كەواتە دیموكراسی داخوازی و پارادۆكسیشە. لە ڕاستیدا، ئایا زۆریی دیموكراسی ئامرازێكە بۆ ئەوەی كۆمەڵگە زیاتر بە دیموكراسی بكات؟ پەرۆشی و شەیدایی تاكەكان بۆ یەكسانی، ئەو نایەكسانییەی كە بەدیی دەكەین و لە پێویستییەكانی ژیانی كۆمەڵایەتییە، دەكاتە كارێك لە توانادا نەبێت. ئیرادە (9) بە پتەوكردن و سەقامگیركردنی دیموكراسییەت و بە پەرەپێدانی دەوڵەتی–خۆشگوزەران تەرجەمە كرا كە دەستوەردانی زۆر بۆ بەردەستكردنی پێداویستییە ئابووری و كۆمەڵایەتییه‌كانی تاكەكان دەكات و هەوڵ بۆ كەمكردنەوەی “كەلینە” كۆمەڵایەتییەكان دەدا. ئەم هەنگاوە كە دەیەوێت ناوەڕۆكێكی تازە و ڕاستەقینە بە چەمكی یەكسانی ببەخشێت، لەمڕۆدا بووەتە جێگەی گومان، لەبەر ئەوەی پرەنسیپی یەكسانی دەتوانێت ئاسەوارێكی پێچەوانەیی، واتە بەهێزكردنی نایەكسانی، بەرهەم بهێنێت. بەدەر لە ڕەوایەتیی دەوڵەت و چالاكی و دەستێوەردانەكانی، ئینساف بە شێنەیی جێگەی یەكسانی دەگرێتەوە. لەگەڵ هێشتنەوەی زۆرێك لە جیاوازییە ئابووری و كۆمەڵایەتییەكان، پێویستە چاكە (خراپە)ی تاكەكان لەبەرچاو بگیرێت بۆ ئەوەی دابەشكردن ئینسافانەتر بێت. جۆن ڕاوڵز لە دیاریكردنی پرەنسیپەكانی ئەم كۆمەڵگە دیموكراسییە “بەئینسافە”دا سەركەوتوو بووە، بە جەختكردنەوەی لەسەر ئیمكانییەتی بوونی نایەكسانیی پۆزەتیڤ: لە توانادا هەیە پاساو بۆ بوونی نایەكسانی بهێنرێتەوە ئەگەر چارەنووسی نەدارەكان باشتر بكات. سیاسەتی “جیاوازیی پۆزەتیڤ” ئەم ئاڕاستەیە دەگرێتە بەر: خوێندنگەی باڵاهاتن، لە ڕێگەی ناوچە لەپێشترەكانی فێركردن، ناوچە ئازادەكان، باربۆ كۆمەڵایەتییەكانی پەیوەست بە داهاتەكان و وەكیەكی، نموونەگەلێكن ئاماژەن بۆ ئەوەی كە ئێمە لەسەرخۆ لە ئەفسانەی یەكسانیی 1789 دەردەچین كە ساڵی 1945 چەسپا. ئەگەر ڕێگەیەك بۆ گەیشتن بە یەكسانی نەبێت، كارێكی زۆر باشترە لێكۆڵینەوە لە نایەكسانییەك بكرێ كه‌ قەرەبووی نایەكسانییەكی دی بكاتەوە.

بەڵام دیموكراسییەت بە تەنها جەخت لەسەر یەكسانی ناكاتەوە. ئازادی بەهایەكی سەرەكییە لە كۆمەڵگە دیموكراسییەكاندا. ئایا گرژی و ناكۆكی لە نێوان ئەم دوو چەمكەدا هەیە؟ ئایا دیموكراسی بە دژایەتیی نێوان یەكسانی و ئازادی تەرجەمە ناكرێ؟ بە مەبەستی باشكردنی چارەنووسی زۆرێك لە خەڵكی، دیموكراسی دەبێتە سەرچاوەی دەركەوتنی چینێكی مامناوەندی گەورە كە بە تاكایەتی و مادییەته‌كه‌ی دەناسرێتەوە. چێژی خۆشگوزەرانیی مادی و گۆشەگیری و دابڕان لە نێو بازنەیەكی تایبەتدا دەبنە مایەی گێلیی سیاسەت و كەمتەرخەمی لە كاروبارە گشتییەكاندا. ژمارەی دەنگنەدەران لە كاتی پێداچوونەوەی هەڵبژاردنەكاندا گەورەترین گەواهیدەرە لەسەر ئەوەی دەیڵێین. بەوەش، ئایا گریمانەی بینینی دەركەوتنی فۆرمە تازەكانی ستەمگەری (10) ناكەین كە ڕەنگە هاتنیان هەڕەشە لە ئازادییەكان بكات؟ دیموكراسییەت لێوانلێوە لە ناكۆكی و مەترسییە گەورەكەش لەوێدایه‌ كە ڕەنگە خۆی دژەكانی خۆی بەرهەم بهێنێت! بۆیە زۆر پێویستە شرۆڤەی پراكتیكە دیموكراسییەكان بكەینەوە بۆ ئەوەی ڕێگە نەدەین ئەم مەترسییە ڕوو بدات! لەم ناكۆیەشدا، پێویستە لەسەرمان هەڵوەستە لەسەر ئەو خاڵە بكەین كە لە دیموكراسیدا پرۆسە و بونیاتنان پێكەوە دەبینێت. پاڵپشت بە مێژوویەكی دوورودرێژ، دیموكراسییەت بە شێوەیەكی بەردەوام لە بونیاتناندایە.

چەمكی “یەكسانی” زۆر بە توندی و بە ڕوونی بە دیموكراسییەتەوە دەبەسترێتەوە. بەڵام پێویستە چی لە چەمكی “یەكسانی” تێبگەین؟ ئایا مانای ئەوەیە هەموو تاكێك هەمان شت بە دەست بهێنێت؟ ئایا یەكسانی تەنها فۆرمێكی ڕووكەش نییە؟ وەهمێكە؟ لە ڕاستیدا، ئایا لەسەرمان پێویست نییە بڕیار لەسەر ئەو ئەنجامگیرییە ترسناكە بدەین كە ڕۆسۆ (Rousseau) پێی گەیشت، ئەویش: هەرگیز دیموكراسییەكی ڕاستەقینە بوونی نییە؟ كارێكی حەتمییە: یەكسانیی نوێ، تەنانەت ئەگەر هێشتا مەسەلەیەك بێت بە تەواوەتی لێی نەدرابێت و بەدی نەهاتبێت، بوارێكە بۆ لێكۆڵینەوە و تەنانەت مەیدانێكیشە پێویستە لەسەرمان دەستی بەسەردا بگرین!

ئەم كتێبە بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ بە لای چارەسەركردنی كێشە هاوچەرخەكاندا ناچێت، بەڵكو ئامانجەكەی پێشنیازكردنی هێندێك ڕاڤەكاریی تیۆرییە بۆ ڕووداوگەلێك كە لە سەردەمە هاوچەرخەكەماندا بەدییان دەكەین؛ بۆ نموونە، دواهەڵبژاردنی سەرۆكایەتی تیشكی خستە سەر دوو دیاردە: بایكۆتكردنێكی گەورەی دەنگدان و هەڵكشانێكی بەهێزی بزووتنەوە ڕادیكاڵەكان. لێرەوە، پێویستە ئەم كارە بۆ تێگەیشتنی ئەم دەرئەنجامانە هەوڵ بدات هێندێك كلیلی كۆنسێپچوەڵ (مفهومیە) پێشكەش بە خوێنەر بكات. ئیدی كارەكە پەیوەستە به‌ ڕاڤەكردنی ئێستا و باشتێگەیشتن لە شیكارییەكانی ڕابوردوو: كتێبەكانی گەورە نووسەرەكان زۆر شتمان لەسەر سەردەمەكەمان فێر دەكه‌ن! هەروەها بە پەنابردنەبەر مشتومڕ و دیبەیتە تازەكان، دەتوانین ڕێگاگەلێك بدۆزینەوە بۆ لێكدانەوەی هێماكانی هێندێك لەو گرەوە سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتییانەی كە لە كۆمەڵگە دیموكراسییە خۆرئاواییەكاندا گەشە دەكه‌ن.

بۆیە ئەم كتێبە هەوڵ دەدات ئامرازی فیكری پێشكەش بكات، بە مەبەستی تێگەیشتن لەو دیبەتانەی دەربارەی ئەو پەیوەندییە سەرەكییە ئەنجام دەدرێن كە دیموكراسی و یەكسانی پێكەوە كۆ دەكه‌نەوە. بەوپەڕی خاكیبوونەوە، هەوڵ بۆ ڕوونكردنەوەی ئەو مەسەلانە دەدا كە وا دادەنرێت خاڵی بەیەكگەیشتنی پسپۆڕیگەلێك بن لە زانستە مرۆییەكاندا (11): سۆسیۆلۆجیا و سۆسیۆلۆجیای سیاسی، فەلسەفە و فەلسەفەی سیاسی و زانستە سیاسییەكان… پاڵپشت بە دەقە “كلاسیكییەكان” و كارە تازەكان، بەشدارییان لە دیبەیتە تازەكاندا كردووە، ئەم كتێبە هەوڵ بۆ توێكاریكردنی ئەو پەیوەندییە ئاڵۆزانە دەدا كە دیموكراسی و یەكسانی پێكەوە دەبەستنەوە.

لە بڵاوكراوەكانی زنجیرەی كتێبی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم

ناردن: