Entries by sardem.org

یاری فریشته‌که‌

ڕێوڕه‌سمی بڵاوکردنه‌وه‌ی ڕۆمانی ”یاری فریشته‌که” یاری فریشته‌که‌ ناوی ڕۆمانی دووه‌می نووسه‌ری ئیسپانی کارلۆس رویز زافۆنه، که به‌شی دووهه‌‌می ڕۆمانی (سێبه‌ری با)یه و هیوا قادر هه‌ردووکیانی له زمانی سویدییه‌وه وه‌رگێڕاوه. یاری فریشته‌که نووسینی: کارلۆس رویز زافۆن و. له سویدییه‌وه: هیوا قادر شوێن: کافێ غه‌زه‌لنووس سینه‌ما سالم، ته‌نیشت ده‌زگای چاپ و په‌خشی سه‌رده‌م ڕۆژی شه‌ممه، ٢٠٢٠/٨/٢٩  کات […]

چەند وێستگەیەکی فیکری و ئەدەبی

هه‌واڵی بڵاوبوونه‌وه‌ی کتێبی، چەند وێستگەیەکی فیکری و ئەدەبی ئەم وتار و باسانەی لە دووتوێى ئەم كتێبەدا دەیانبینیت، نەخشەیەكى داڕێژراو كۆى نەكردوونەتەوە، بەڵكو هەر وەكو ناویشمان لێ ناون، چەند وێستگەیەكى پەڕاگەندەن كە تیایاندایە لەسەر ئەم بیرمەند، یان ئەو ئەدیب دەوەستێت ‎و تیاشیاندایە لەسەر دیاردەیەكى ڕۆشنبیرى، یان ڕێبازێكى ئەدەبى دەدوێت. هەر بۆیە هێڵێكى دیاریكراو پێكەوە نایانبەستێتەوە، تەنها […]

پاژێک لە کتێبی “ڕێبازی دیکتاتۆرەکان”

جه‌نابى ده‌بلیۆ: پێتان وا نییه‌ باشتربوونى دۆخی ئابوورى‌ و هه‌ندێ سه‌ركه‌وتنى شایان له‌ بوارى په‌یوه‌ندیى نێودەوڵەتیدا بۆى هه‌بێت ئه‌گه‌رى ئه‌مه‌ بۆ ڕژێمى دیكتاتۆرى به‌دى بێنێت ده‌ست له‌ توندوتیژى ‌و چاوترسێنكردن هه‌ڵگرێت‌ و، وه‌ك ده‌ڵێن، دیموكراتیك بێت؟ تومازۆى سه‌گانى: ئالكسى دوتوكویل پێمانده‌ڵێ، ئه‌وه‌ى پتر له‌ هه‌ر شتێك دیكتاتۆرییه‌كان ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌‍، زیاتركردنى گوشار و زه‌بروزه‌نگ نییه‌، به‌ڵكو […]

مەرگی زافۆن و هەواڵی وەرگێڕانی ڕۆمانێکی تری بۆ کوردی

بە داخێکی زۆرەوە، ئەمڕۆ ١٩ی مانگ، کارلۆس رویز زافۆن، ڕۆماننووسی بەناوبانگی ئیسپانی، لە تەمەنی ٥٥ ساڵییدا بە نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد. زافۆن خاوەنی چەندین ڕۆمانی گرنگ و جوانە کە زۆربەیان وەرگێڕدراونەتە سەر زۆربەی زمانە زیندووەکانی جیهان. “سێبەری با”، “یاری فریشتەکە” و “وێڵگەی ڕوحەکان” لە ڕۆمانە دیارەکانی ئەون. شێوازی زافۆن ئاوێتەیەکە لە شێوەی گێڕانەوەی ئیسپانی […]

خەونێک لە وڵاتی پیاوە بچکۆلەکاندا

ئیدریس عەلی ئەم کتێبە هەڵبژاردەیەکە لە چیرۆکی جیهانیی کۆمەڵێک نووسەری بەناوبانگ، کە پێگەی تایبەتیان لە ئەدەبیاتی جیهانیدا هەیە و کاریگەریی نووسین و چیرۆک و ئەندێشەکانیان بەسەر نەوەی سەردەم و پاش سەردەمەکەی خۆشیانەوە داناوە، هەر کام لە چیرۆکەکانی نێو دووتوێی ئەم کتێبە، هی نووسەرێکی جیهانییە و شێواز و زمان و تەکنیکی تایبەت بە خۆیان هەیە، تەنها […]

بەرەو کەناری شپرزەیی

سەفەرێک لە ناوەوە… سەفەرێک لە دەرەوە وەک چۆن (کارل مای) گەشتنامە و سەرەڕۆییەکانی سەفەر و گەڕانە خەیاڵییەکانی خۆی بە دونیادا نووسییەوە و کردنییە بەرهەمی ئەدەبی وەک ڕۆمان، زۆر دەمێکیشە لە چیرۆکەکانی هەزارویەک شەوەوە سیندبادی بەحری و سەفەرە سەرەڕۆییەکانی (مان بیوستون) و کەسانی وەک ئیبن بەتتوتە و مارکۆ پۆلۆ و ئەولیا چەلەبی، بەسەرهات و گەشتەکانیان وەک […]

لە یادی تێپەڕبوونی 57 ساڵ بەسەر کۆچی دوایی نازم حیکمەتدا

رۆژنامەکانی تورکیا لە یادی 57 ساڵەی کۆچی دوایی نازم حیکمەت دا، ژمارەیەک لە دێڕە شیعرییەکانی ئەدیبی تورکیا و چالاکوانی سیاسی نازم حیکمەت-یان بڵاوکردەوە، وەک ئاشکرایە ئەم شاعیرە رۆژی 3 حوزەیرانی ساڵی 1963 لە مۆسکۆ، کۆچی دوایی دەکات و هەر لەوێ و دوور لە وڵاتەکەی خۆی، تەرمەکەی بەخاک دەسپێردرێت. هەرچەندە فۆرمی شیعری ئەم شاعیرە، جۆراو جۆرە […]

ڕۆماننووسان و پاکنووسکردنی دەقەکانیان

وەک ئەوەی هەندێک لە شاعیرەکان ئەنجامی دەدەن، ئایا رۆماننووس دوای بڵاوبوونەوەی رۆمانەکەی، بۆی هەیە جارێکی دی پاکنووس و دەستکاری رۆمانەکەی بکات و سەرلەنوێ بڵاویبکاتەوە؟ هەمو نووسەرێک بەدەست جۆرێک لە ناتەواوییەوە دەناڵێنێت، ئەگەر وا نەبوایە، ئەوا نووسین بە هەمو جۆرەکانییەوە بەردەوام نەدەبوو، لە ساتی هاتنەئارایەوە تا رۆژی ئەمڕۆ. قازی رێزدار “عبدالرحیم البیسانی 1135-1200” دەڵێت: “من بینیومە […]

تراژیدیای نووسەرانی ڕووس؛ لە شۆڕشی ئۆکتۆبەرەوە تا نەمانی یەکێتی سۆڤیەت

هەندێکیان خۆیانکوشت، هەندێکی دیکەیان دوورخرانەوە بۆ سیبیریا، هەندێکی دی خرانە نەخۆشخانەی عەقڵییەوە دوای هەرەسهێنانی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی 1991، ژمارەیەک لە دەزگا گەورەکانی چاپ و بڵاوکردنەوە، هەستان بە بڵاوکردنەوەی رۆمان و دیوانی شیعر و کۆمەڵە چیرۆکی، ئەو نووسەرانەی کە لە سایەی رژێمی سۆڤیەتی پێشوو، نەیانتوانی بوو بەرهەمەکانیان بڵاوبکەنەوە. بگرە هەندێک لەو نووسەرانە ژیانیان بووە قوربانی […]

مردووخانەکەی بەغدا

جێی دەستخۆشییە لەم دۆخە سەختەدا، کە وڵات بە جۆرەها قەیران و دۆخی نەخوازراودا تێدەپەڕێت، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم ناو بە ناو بە کۆمەڵێک کتێبی گرنگ و دانسقە، کتێبخانەی کوردی دەوڵەمەند دەکات و چاوی خوێنەر بە کۆمەڵێک کتێبی جۆراوجۆر ڕوون دەکاتەوە. لەم کۆمەڵە کتێبە تازەیەدا کە بەم دواییانە دەزگای ناوبراو چاپ و بڵاوی کردنەوە، ڕۆمانی […]

گفتوگۆیەک لەگەڵ شێرکۆ بێکەسدا

نزیکەی هەژدە ساڵ لەمەوپێش گفتوگۆیەکی ڤیدیۆیی ئەدەبیم لەگەڵ شاعیری گەورە کاک شێرکۆ بێکەس ئەنجام دا و لەم ڕۆژانەی پێشوودا خودی ئەو گفتوگۆیەم بۆ یەکەم جار بڵاوکردە، ئەوەی لێرەدا دەیخوێنیتەوە پوختەی بەشێک لەو پرسیار و وەڵامانەیە. ئیدریس عەلی: لەگەڵ ئەوەی شیعر لە چاو ژانرەکانی دیکەی ئەدەبدا مێژوویەکی دوور و درێژتری هەیە لەناو کورد دا، بەڵام بۆچی تاکو […]

فیکر و شیعر

خۆرخێ لویس بۆرخیس لە ئینگلیزییەوە: زاموا محەممەد واڵتەر پاتەر نووسیویە کە هەموو هونەر دەیەوێت بگاتە دۆخی مۆسیقا. هۆکارە ڕوونەکەش (بێگومان من وەک عەوامێک قسەی لەسەر دەکەم) ئەوەیە کە لە مۆسیقادا فۆڕم و ناوەڕۆک ناکرێت دووکەرت بکرێن(لێک داببڕدرێن). ئاواز، یان هەر پارچە میوزیکێکی دی، قاڵبێکە لە دەنگ و وەستان کە لەناو کاتدا خۆی دەکاتەوە، قاڵبێک کە […]

ماریۆ ڤارگاس یۆسا

سازکردنی: سوزانا هونوێڵ و ڕیکاردۆ ئۆگێستۆ سێتی له ئیسپانییەوه بۆ ئینگلیزی: سوزانا هونوێڵ له ئینگلیزییەوه بۆ کوردی: ماردین ئیبراهیم ـ تۆ نووسەرێکی گەلەک ناسراویت و خوێنەران ئاشنای نووسینەکانتن. پێمان ناڵێیت تۆ چی دەخوێنیتەوه؟ ماریۆ ڤارگاس یۆسا: لەو ساڵانەی دواییدا شتێکی سەرنجکێش ڕووی دا. تێبینم کردووه من تا دێت کەمتر و کەمتر کاری نووسەرانی هاوسەردەمی خۆم […]

گفتوگۆ لەگەڵ ئۆرهان پاموک

لە تورکییەوە: فەرهاد چۆمانی تورکەکان و خوێنەرانی زیاتر لە 100 وڵاتی جیهان چاوەڕوانی ڕۆمانە نوێیەکەی ئۆرهان پاموک دەکەن. پاموک لەم ڕۆمانەدا چاوی وەرچەرخاندووە بۆ کۆڵانە چەپەک و هەژارنشینەکان، بە چاوی سەحلەبفرۆشێکەوە باس لەو ژیانە دەکات، کە لە تورکیا بە خێرایی گۆڕانکاریی بەسەردا هاتووە. نەک تەنیا بە گوێرەی خەڵاتی نۆبڵ، بەڵکو ئەمبێرتۆ ئیکۆ موژدەی ڕۆمانێکی تازەی […]

مێژووی شەیتانێک: گفتوگۆیەک لەگەڵ سەلمان ڕوشدی

نووسەری ئایەتە شەیتانیەکان سازکردنی: کای شولێر لە سویدییەوە: هیوا قادر ئەوەندەم ڕۆژ لە ژیاندا نەماوە تیا بژیم. سەلمان ڕوشدی بەم شێوەیە بیری دەکردەوە، کاتێک لە یادی ڕۆژی دڵ و لە ساڵی ١٩٨٩دا فەتوای کوشتنی خۆی پێ گەیشت. ئێستا ئەو پیاوەی ئەو کاتانە پارێزگاری لە سەلمان ڕوشدی دەکرد، باسی ئەو ڕۆژانە دەکات کە ڕوشدی لەبەردەم هەڕەشەی […]

بە درێژایی مێژوو کامانەن وتە فەلسەفییە بەناوبانگەکان؟

بێگومان ناتوانین هەموو ئەو وتە فەلسەفییە بەناوبانگانە بژمێرین، ئەوە پێویستی بە چەندین بەرگ هەیە! بەڵام دەتوانین بۆ خۆشی و کەیف و سەفاو کات بەسەربردن، هەندێکیان بخەینەڕوو. بەم دواییانە یەکێک لە گۆڤارە فەرەنسییەکان، لە میانەی ژمارەیەکی قەبەیدا، کارێکی لەو جۆرەی کردووە. ئێمە دەزانین تەنها فەیلەسوفە گەورەکانن، توانانی داتاشینی زاراوەی گەورە یان وتەی بلیمەتیانەیان هەیە کە وەک […]

جان دۆرمیسۆن

دواجار جان دۆرمیسۆن کۆچی دوایی کرد! ئێمە لەو بڕوایەدا بووین تا تەمەنی نەگات بە 100 ساڵ نامرێت. دۆرمیسیۆن خۆشی بەوپەڕی دڵنیایی و متمانەوە پێیوا بووە تا تەمەنی نەگاتە 100 ساڵ نامرێت، لەم بارەیەوە وتوویەتی نازانم چۆن خۆم لە مەرگ بپارێزم و بگەمە ئەو تەمەنە. بەڵام ئیرادەی یەزدان وایویست بە گەنجی و لە تەمەنی 92 ساڵیدا […]

ئه‌ده‌بیات و پێگه‌ی ڕیالیزمی سۆسیالیستیی

وتووێژ له‌گه‌ڵ «شۆلۆخۆف»دا‌ ئالبێرت ئه‌کسڵ به‌نک وەرگێڕانی: فەرشید شەریفی میخائیل ئه‌لکساندرڤیچ شۆلۆخۆف ساڵی 1905 له‌ گوندی “ڤشنسکایا”ی سه‌ر به‌ مه‌ڵبه‌ندی “دۆن”ی قه‌زاقستان (“ڕۆستف”ی ئێستا) له‌ دایک بووه‌. خوێندنی دواناوه‌ندیی له‌ خوێندنگای “گرامێر”دا ته‌واو کرد و ساڵی 1930 کاتێک که‌ ناوچه‌ی دۆن تووشی شه‌ڕی ناوخۆیی بوو، خۆبه‌خشانه‌ پێوه‌ندیی به‌ “له‌شکری سوور”ه‌وه‌ کرد بۆ به‌ربه‌ره‌کانێ له‌گه‌ڵ “گاردی […]

ماركۆزو قوتابخانەی فرانكفۆرت

سازدانی: برایان ماگی و: ئازاد بەرزنجی لای زۆربەی ماركسیستەكان ئەو تەنگژە ئابوورییانەی كە لە ماوەی نێوان هەردوو جەنگی جیهانیدا كۆمەڵگا خۆرئاواییەكانی گرفتاركرد، ئەوكاتە مانای داڕمان و فەوتانی رژێمی سەرمایەداری بوو، كە بەردەوام لە تیۆرەی ماركسیستیدا پێشبینی دەكرا. گەرچی بەگوێرەی ئەو تیۆرەیە دەبووایە ئەنجامی ئەمە بە سەقامگیربوونی كۆمۆنیزم بشكایەتەوە؛ بەڵام لە هیچ یەكێك لەم كۆمەڵگا خۆرئاواییانەدا […]

كورنلیوس كاستوریادیس

وەرگێڕانی: رەووف بێگەرد كورنلیوس كاستوریادیس، لە بیرو سیاسەتی سەردەمی دوای جەنگدا، یەكێكە لەناوە دیارەكانی فەرەنسا، لەهەموو دەیەی 1950و سەرەتای دەیەی 1960دا لەگەڵا كەسایەتیە ناودارەكانی وەك كلودلفورو ژان فرانسوالیوتار بووە ئەندامی رێكخراوەیەكی سیاسی ئەفسانە ئامێز بەناوی (یان سوسیالیزم یان بەربەریەت) بەڵام ئەو بە پێچەوانەی هەندێك لە هاوسەردەمەكانیەوە تا كۆتایی تەمەنی لەسەر بیری سیاسی رادیكاڵیانەی خۆی لە […]

ئەگەر بەیەقین دەست پێ‌ بكەیت

ئەگەر بەیەقین دەست پێ‌ بكەیت ئەوا بە نایەقین دەگەیت – دەمەتەقێ‌ لەگەڵا بوداییەكان دا – كریشنا مۆرتی و. یاسین عومەر یەكەمین بەشداربوو(1): تا ئەو جێگەیەی كە من تێیگەیشتووم، ئێوە دەڵێن كە ژیان هیچ مەبەست یان ئامانجێكی نییە لەبەر ئەوە رێگەیەكیش بۆ هەنگاوهەڵهێنانەوەی تیانییە، بەناچار هەر تاكێ‌ خۆی لەگەڵا هەر لەحزەیەكدا رووبەڕووە. ئەگەر بڕیارە چركەسات بەدەست […]

جولیا كریستیڤادا

وتووێژێك لەگەڵ، جولیا كریستیڤادا ئامادەكردنی: سوزان سیللەر لە ئینگلیزییەوە: عەتا قەرەداغی سوزان سیللەر: وەكو پرۆفیسۆری زانستی زمان‎و دوای بڵاوكردنەوەكانت لەسەر ئەو بابەتانە لەفەلسەفەوە بۆ رەخنەی ئەدەبی، دیسان چی وایلێكردیت كە وەكو دەرونشیكارێك كاربكەیت؟ جۆلیا كریستیڤا: بەبڕوای من ناكرێت كەسێك بخرێتە سنووری دەرونشیكارییەوە ئەگەر هەندێ‌ پاڵنەری تایبەتیو شاراوە بوونیان نەبێت.. بۆ نموونە ژیانی پڕ لە تەنگ‎و […]

گۆڕستانی کتێبە لەیادکراوەکان

رانان و وەرگێرانی لە ئینگلیزی و سویدیەوە سورمە من ئێستا کە دەمەوێت باسی ناسینی زافۆن بۆ ئێوە بکەم، دەبێت لەگەڵ مندا هەنگاو بەهەنگاو بچنەوە دواوە تا دەگه‌ڕێنەوە ئەو بەرەبەیانەی لە شارێکی دورەدەست و بچکۆلەدا لە ئوتێلێکی هەزار ئەستێرەیی رەنگیندا ئەڤینداربووم. وەک رۆژەکانی پێشوی ئەو حەفتەیە دەنگی دەرگا هات و خانمێکی گەنمرەنگ بە سینییەک بەرچایی ئەو […]

گوڵی ته‌ره‌قی

گوڵی ته‌ره‌قی” پتر له‌ ده‌ ساڵ بوو هیچ به‌رهه‌مێکی بڵاو نه‌کردبووه‌وه‌، یان نه‌یتوانیبوو بڵاوی بکاته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مساڵ بۆ ئه‌و ساڵێکی به‌ به‌ره‌که‌ت بوو، سه‌ره‌تا به‌ چاپکردنی کۆمه‌ڵه‌چیرۆکی “ده‌رفه‌تی دووباره‌” ده‌ستی پێکرد و کۆتاییه‌که‌شی ڕۆمانی “ڕووداو” بوو. ڕۆمانه‌که‌ فرۆشێکی زۆر باشی هه‌بوو و پێشوازییه‌کی به‌رچاوی لێکرا و توانیی سه‌رنجی خوێنه‌ران ڕابکێشێ. له‌م گفتوگۆیه‌دا “ته‌ره‌قی” باس له‌ ئه‌زموونی نووسینی […]