چۆن فیلم بنووسین؟
,

کتێبی (چۆن فیلم بنووسن) یەکێکی ترە لە کیتێبە باشەکانی نووسەر (دارۆ ئەزیز) و لە بڵاوکراوەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەمە، دارۆ پێشتر کتێبێکی دیکەی بە ناوی (سکرینپلەی) چاپ کردبوو کە دەنگدانەوەیەکی باشی لەنێو نێوەندی هونەری و خوێنەراندا دروست کرد، بەم کتێبەشی لە ئێستادا بۆشاییەکی گەورەی لە کتێبخانەی کوردی پڕ کردووەتەوە و بۆ فیلمسازان و هونەرمەندان وەک سەرچاوەیەکی گرنگ چاو لێ دەکرێت، چونکە بە شێوازێکی زانستی و ئەکادیمی، ئەو پێوەر و مەرج و بنەمایانەی داڕشتووە کە دەبنە هۆکاری پرۆسەی نووسینی فیلم، دارۆ ئەزیز، ئەم کتێبەی بە پشتبەستن بە کۆمەڵێک سەرچاوەی هەمەلایەنی بیانی نووسیوە و هاوکات دید و بۆچوون و ئەزموون و دونیابینی خۆی لەم بوارەدا تێکەڵ کردوە، دەبێت ئەو ڕاستییەش بزانین کە نووسەری ئەم کتێبە، پێشتر خاوەنی کۆمەڵێک هەوڵی جدی و لێبڕاوانە بووە لەو بوارەدا، هاوکات کۆمەڵێک کتێبی باشیشی پێشکەش بە خوێنەر و کتێبخانەی کوردی کرووە، لەوانە: ماسکی ئاوێنە شکاوەکان، سکرینپلەی بە دوو چاپ، کارەکتەری سینەمایی، دوورگەی ئارام و چوار شانۆنامە.
بابەتەکانی نێو دووتوێی ئەم کتێبە دابەشکراوە بەسەر چەندین بەش و ناونیشانی سەرەکیی و لاوەکیدا، لەوانە: کرۆکی پێکهاتەی سترەکچەری درامی، جۆرەکانی پێکهاتەی سکرینپلەی، تەکنیکی نووسینی سکرینپلەی، لۆگلاین، پتاکتیزەکردنی پێکهاتە، ڕەوشی ئاسایی، ڕووداوی کاریگەر، یەکەمین خاڵی وەرچەرخان، دەرئەنجامی ئاکتی یەک، بۆچی ئاڵۆزییە بەرەوپێشچووەکان گرنگن؟ چۆن هەڵسەنگاندن بۆ ئاڵۆزییەکانی ڕەشنووسەکەت دەکەیت؟ خاڵی وەرچەرخان وەک ساتەکانی گواستنەوە، کلیلەکانی دامەزراندنی کۆتاییەکی نموونەیی ئاکتی دوو، تایبەتمەندییە سەرەکییەکانی ترۆپک… و چەندین بەش و ناونیشانی دیکە کە بۆ هەر یەکەیان بە شێوەیەکی ورد و سەرنجراکێش و قووڵ، ڕۆچووەتە نێو وردەکاریی بابەتەکانەوە و تەوەرەکانی شی کردۆتەوە.
لە پێشەکیی ئەم کتێبەدا، دکتۆر دڵشاد مستەفا، ڕایگەیاندووە کە لەنێو دنیای هونەری کوردیدا، هەمیشە قسەکردن لەسەر نەبوونی سیناریۆ (سکرینپلەی) بووەتە ڕۆژەف و لە هەموو بۆنەیەکی هونەری، یان دیدار و هەڤپەیڤینێکدا، پیشەوەرانی ئەم بوارە و تەنانەت بینەری ئاساییش، لەسەر ئەو ڕیتمە ڕاهێنراون کە نەبوونی سینەمایەکی خاوەن شوناسێکی دیار و ئاشکرا و دواتریش ئاستنزمیی بەرهەمەکان، بۆ نەبوونی سینەما بگەرێننەوە، دکتۆر دڵشاد مستەفا، لەو پێشەکییە کورتەی خۆیدا بۆ کتێبی (چۆن فیلم بنووسین) باس لەوەش دەکات ک تا بەر لە بڵاوبوونەوەی کتێبی یەکەمی دارۆ ئەزیز بە ناوی (سرینپلەی) هیچ سەرچاوەیەکی پسپۆڕیی بە کوردی نووسراو لە گۆڕێ نەبووە، تا خوێنەری کورد و فیلمسازانێک کە جگە لە زمانی کوردی بە هیچ زمانێکی تر ناخوێننەوە، سوودمەند بن لەو بنەما زانستی و هونەرییانەی دەتوانن ڕێنوێنی هەر کەسێک بکەن بۆ نووسینی سیناریۆیەک بە ستانداردێکی جیهانی.
نووسەری کتێبەکەش خۆی لە دەستپێکی کتێبەکەیدا ددانی بەوەدا ناوە کە ئەم کتێبە تاوەکو ڕەشنووسی دووەمیش ناوی (پێکهاتەی سکرینپلەی) بووە، بەڵام لەبەر دوو هۆکار لە دوای ڕەشنووسی دووەم ناوەکەی گۆڕیوە بە : چۆن فیلم بنووسین) هۆکاری یەکەم ، کتێبێکی ترم هەبوو بە ناوی سکرینپلەیەوە، دووەم ئەگەرچی پێکهاتەی سکرینپلەی زیاتر ئەکادیمیانە و نزیکتر بوول ە ناوەخنی ئەم کتێبەوە، بەڵام زۆر سنووردار دەبوو، تەنها بۆ ئەو کەسانە دەبوو کە شارەزاییەکیان هەیە کە بواری نووسینی سکرینپلەیدا.
دارۆ ئەزیز ڕاشیگەیاندووە کە ئامانجی ئەم کتێبە، ڕەواندنەوەی هەموو ئەو دڵەڕاوکێیانەیە کە دەربارەی سترەکچەری سکرینپلەی هەتە. ئەم کتێبە بە شێوەیەک نووسراوە، هەر وەک چۆن دەتەوێت خانووەیەک دروست بکەیت، یەکەم هەنگاو نەخشەی بۆ ئامادە دەکەیت، دواتر دەست دەکەیت بە بیناسازی: ئەم کتێبە هەوڵ دەدات بە شێوە زانستییەکەی لۆگلاین و سینۆپس بۆ بیرۆکەکانتان بنووسن، لەگەڵ گەشەپێدانی بیرۆکەکەت لەناو سترەکچەرێکی گونجاو بۆ بیرۆکەکەت، لەگەڵ هەنگاوەکانی گەشەپێدانەکەدا هێنانەوەی نموونەی گونجاو، لەگەڵ نموونەی ئەو چیرۆکانەی چوونەتە ناو پێکهاتەیەکی ناوازەوە.
لە یەکێک لە بەشەکانی کتێبی (چۆن فیلم بنووسین)دا، بە ناوی (پێچەوانەی کات)دارۆ ئەزیز، باس لەوە دەکات کە پێکهاتەی پێچەوانەی کات یەکێکە لە پێکهاتە ڕەسەنەکانی دیکە کە لە فیلمدا بینیومانە، گێڕانەوەی چیرۆکەکانە بە ڕیزبەندیی پێچەوانەی کات: ئەم پێکهاتەیە زۆر جیاوازە، لە کاتێکدا ئێمە لە کۆتایییەوە دەست پێ دەکەین، یان نزیک لە کۆتایی، ئێمە ناگەڕێینەوە بۆ گێڕانەوەی پێچەوانەی کات، بەڵکو هەڵدەستین بە پارچەپارچە کردنی سکرینپلەیەکە و دواتر چیرۆکەکە ڕێکدەخەین بە بەکارهێنانی ئەو بەشبەشانەی لە کۆتاییەوە بۆ سەرەتا لەگەڵ هەر دیمەنێک خۆی بە ڕێکوپێکی و ڕیزبەندیی نیشان دەدات.
لە بەشێکی دیکەی کتێبەکەیدا، دارۆ ئەزیز، جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە وەک نووسەری سکرینپلەی، دەبێت گرنگی بە بەربەستەکان بدەیت، تاوەکو بینەران بۆ لای خۆت ڕابکێشیت، ململانێ لە نێوان پاڵەوان و نەیاردا بۆ وەستاندنی پاڵەوانەکەیە لە بەدەستهێنانی ئامانجەکەیدا، لە ڕاستیدا ململانێی درامی، واتە بەرگری بەرامبەر بە کێشەیەک: ئەمەیە دەبێتە شۆفێری چیرۆک و بە ئارەزووی خۆی ئاڕاستەی چیرۆکەکە دەگرێتە ئەستۆ، دەتوانم بڵێم بەربەستەکان خولقێنەری گرژیی دراماتیکن لەنێو سکرینپلەیدا.
لە بەشێکی دیکەی کتێبەکەیدا بە ناوی (چۆن ترۆپک بنووسین) دارۆ ئەزیز، ئاماژە بۆ ئەوە دەکات کە نووسەرانی سکرینپلەی هەوڵ دەدەن نەخشەیەک بۆ چیرۆکەکەیان بدۆزنەوە، ئەوەی کە پێی دەڵێن پێکهاتەی سکرینپلەی، ئەم شێوازی کارکردنە ئاسانترە کار لەسەر نەخشەیەک بکەیت بۆ نووسینی دیمەن لە دوای دیمەن: ڕێکردن لەسەر ئەم نەخشەیە دەزانین بەرەو کوێ هەنگاو هەڵدەهێنین، لەناو ئەم نەخشەیەدا نووسینی ترۆپک ناوازەترین بەشە بۆ سکرین، تۆ وەک نووسەرێک پێشبینی بینەران دەکەیت کە توشی سەرسوڕمانیان بکەیت، ئەمە ئاماژەیەکی ئاشکرایە کە چیرۆکەکە تەواو بووە.
دارۆ لە هەمان بەشدا دەپرسێت: چۆن بتوانین ئەم ترۆپکە بە متمانەبەخۆبوونەوە بنووسین؟ هەر خۆی وەڵام دەداتەوە و دەڵێت: زۆر کەسئەم ترۆپکە بە بەشێکی دڵخوازی خۆیان لە فیلمدا، یان لە درامای تەلەڤزیۆنیدا دەزانن، هەر چەندە لە دەستپێکی ئەم بەشەدا دوو جار ب کوردی پێناسی ترۆپکمان کرد، با بزانین بە چڕی ترۆپک چییە؟ترۆپک چڕترین و هەژێنترین و سەرنجڕاکێشترینە لە سکرینپلەیدا، یان گرنگترین خاڵی نمایشی فیلمە، هەروەها لە درامای تەلەڤزیۆنیدا، ترۆپک نوێنەرایەتی هەموو تێکەڵبوونی دیمەنەکان دیاری دەکات.کاتێک دەتەوێت ترۆپک بنووسیت لە هەموو ژانرەکاندا، هەندێک توخم هەن ڕەنگە لەو ترۆپکەی کە دەتەوێت بۆ سکرینپلەیەکەیەتی بنووسیت بەشدا بێت، تۆش دەتەوێت بە هەند وەریان بگریت.
بە گشتی ئەم کتێبەی دارۆ ئەزیز، سەنگ و بەها و گرنگی خۆی هەیە بۆ فیلمسازان و بینەرانی فیلم، بە جۆرێک ئاشنامان دەکات بەو لایەنە زانستی و ئەکادیمییە کە بە هۆیەوە فیلم دەنووسرێت و سیناریۆی لێوە بەرهەم دێت، هاوکات لایەنێکی دیکەی سەرکەوتوویی ئەم کتێبە ئەوەیە کە بە زمانێکی سادە و ڕوون نووسراوە، زمانێک کە هەموان لێی تێبگەین، بۆ پاڵپشتی بۆچوونەکانیشی، نموونەی هەندێک فیلمی جیهانی هێناوەتە و باسی لێوە کردوون، ئەمەش یارمەتیدەرێکی باش و ڕەهەندێکی گونجاو دەبێت بۆ تێگەێستنی خوێنەر لە پەیامی کتێبەکە، بۆیە جێی خۆیەتی ئەو ڕاستییە بدرکێنین و بڵێین: جێی خۆشحاڵییە کە کتێبخانەی کوردی بووە بە خاوەنی یەکێک لە باشترین کتێبە سینەماییەکان، ڕاستە پێشتر چەند هەوڵێکی لەم چەشنە لە بواری وەرگێراندا هەبووە، لێ هیچیان چێژی ئەوەیان نییە کتێبێک بەم دەوڵەمەندییەوە بە کوردی نووسرابێت و بەرهەمی بیر و ئەندێشەی نووسەرێکی کوردی قاڵبووی ئەم بوارە فراوان و ئاڵۆز و سەختە بێت.
بە هیوا خوێنەر و هونەرمەندانی کورد، خۆیان لە خوێندنەوەی ئەم کتێبە بێبەش نەکەن، چونک من دڵنیام سوود و زانیاریی لەوە پتری تێدایە کە لەم ناساندنە کورتەدا باس کراوە.

ڕانانی: سەردەم

ناردن: