پەروەردەی پراکتیک؛ کتێبێکی گرنگ سەبارەت بە وانەی هونەر

 264 خوێندنه‌وه

ڕانانی: سەردەم

ئەم کتێبە یەکێکی دیکەیە لە چاپکراوە باش و ناوازەکانی دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، پەروەردەی پراکتیک، لێکۆڵینەوەیەکی زانستی و ئەکادیمییە لە چوارچێوەی بابەتی هونەری و وانەی هونەری و تایبەت بۆ مامۆستای هونەری قوتابخانەکاندایە، بێگومان لەم کتێبەدا بە قووڵی جەخت لەسەر گرنگی وانەی هونەر و مامۆستای هونەر کراوەتەوە لە ئاڕاستەکردن و ئاشنا کردنی خوێندکار و مامۆستا سەبارەت شێوازی وانەگوتنەوەی هونەی.
لە ڕاستیدا نووسەری ئەم کتێبە (خەلیل عەلی) پێشتریش کۆمەڵێک کتێبی دیکەی هەر لە دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم سەبارەت بە هونەر و پەروەردە چاپ و بڵاوکردووەتەوە، بۆیە بەوپەڕی متمانەوە دەتوانین بڵێین کە ئەم نووسەر و لێکۆڵیارە، بە شێوەیەکی پرۆفیشناڵانە تایبەتمەندیی خۆی لەم بوارە گرنگەدا وەرگرتووە، ئەم کتێبەشی کە ئێستا لە کتێبفرۆشییەکان بەردەستە، یەکێکی دیکەیە لەو هەوڵ و پەرۆشییەی ئەم نووسەرە بۆ پەروەردەی هونەر و خوێندکار و مامۆستا و خودی پرۆسی پەروەردە و فێربوون داویەتی، کتێبەکە دابەش کراوە بەسەر کۆمەڵێک ناونیشان و بەشدا و پشتی بە کۆمەڵێک سەرچاوەی گرنگی کوردی و عەرەبی و ئینگلیزی بەستووە، هاوکات لە بەشی کۆتایی کتێبەکەدا، جگە لە کۆمەڵێک وێنە، فەرهەنگۆکێکیشی داناوە بۆ لێکدانەوەی ئەو وشە و چەمک و زاراوانەی کە کەوتوونەتە نێو باس و بابەت و بەشەکانی لێکۆڵینەوەکەیەوە، گنگترین بەش و ناونیشانەکانیش بریتین لە: پەروەردەی پراکتیک، ئاستەنگەکانی بەردەم پەروەردەی پراکتیک، کاریگەریی و ئامادەکارییەکانی پەروەردەی پراکتیک، تایبەتمەندییەکانی بەکارهێنانی پەروەردەی هونەر وەک هۆکارێکی وانەگوتنەوە، متمانە و دڵنیایی مامۆستا بۆ قوتابی پێویستە، چۆن مامەڵە لەگەڵ پرۆگرامی پەروەردەی هونەردا بکرێت؟ و چەندین بەش و ناونیشانی دیکە بوونەتە هۆکاری دەوڵەمەندی و پڕبابەتیی لێکۆڵینەوەکە.
نووسەر لە پێشەکییەکی کورتدا ئاماژەی بەوە داوە ئەم کتێبە کۆمەڵێک بابەت و چالاکیی هونەریی گرنگ و هەستیار پەروەردەی پراکتیک لە وانەی هونەر لەخۆ دەگرێت: لەگەڵ ئەوەشدا لە هەندێک شوێندا لەبری وشەی خوێندکار، دەستەواژەی مامۆستا، یان ڕاهێنراو بەکار هێنراوە، چونکە خوێندکار لە دوای وەرزی یەکەمی دواقۆناغی خوێندن لە پەیمانگا و کۆلیجە بنەڕەتی و هونەرییەکان ئامادە دەکرێن بۆ سەردانیکردنی قوتابخانەکان و دەچنە ئاستی جێبەجێکارەوە.
بە گشتی ئەم کتێنە هەموو ئەو زانیارییە پێویستانە لەخۆ دەگرێت، کە پێیوستین بۆ مامۆستایەکی ئامادەکراو، واتە خودی لێکۆڵینەکەوەکە ئاڕاستەی مامۆستای هونەر کراوە لەم پرۆسە گرنگ و پڕ بایەخەدا، هاوکات وشیاریان دەکاتەوە لە گرنگیی وانەی هونەر و چۆنێتی مامەڵەکردن و گوتنەوەی وانەی هونەردا بە خوێندکاران و جەخت لەسەر ئەوەش دەکاتەوە ئەوەی بۆ مامۆستا گرنگە جێبەجێکردنی پرۆگرامەکانی پەروەردەی هونەرە بە دڵسۆزییەوە: دواتر دەتوانرێت خەیاڵبازی و توانا باشەکانی خۆیشی لەگەڵ تێکەڵ بکات و بە بیرۆکەی داهێنەرانە، پرۆگرامەکە، وانەکە، دەوڵەمەند بکات.
لە بەشی یەکەمی کتێبەکەدا بە ناوی (پەروەردەی پراکتیک) نووسەر بەم شێوەیە پێناسەی پەروەردەی پراکتیک دەکات و ئاماژ بۆ ئەوە دەکات کە بریتییە لە ڕاهێنان و ڕاهێزان لە ڕێگەی خول، یان وانەی پراکتیکییەوە، تا وەرگر بە شێوەیەکی باش پوخت زانیاری لەسەر بابەتی دیاریکراو بە شێویەکی ڕاستەوخۆ وەربگرێت و ئەزموونی لەسەر بکات، جا ئەو زانیارییە پەروەردەیی بێت، یان هونەری، هەروەها بایەخی پەروەردەی پراکتیکی بۆ قوتابی ئەوەیە، کە لەژێر چاودێری کەسێکی دیاریکراو، یان شوێنێکی تایبەتمەند ئەو کارە ئەنجام بدات.
لە بەشێکی دیکەی هەمان کتێبدا، بە ناوی ئاستەنگەکانی بەردەم پەروەردری پراکتیک، نووسەر باس لەوە دەکات کە لێرەدا پەروەردەی پراکتیک کۆمەڵێک چالاکیی فرەجۆری کردارەکی لەخۆ دەگرێت و لە ڕێگەیەوە کەسی ڕاهێنراو بە لایەنە جۆراوجۆرەکانی وانەکە: ئینجا هەنگاو بە هەنگاو لە پرۆسەی پەروەردە و فێرکردن تێدەگات و پێی ئاشنا دەبێت، کە سەرەتا بە بینین و دواتریش وەک مامۆستایەک لە ناو پۆلدا ڕەفتار دەکات و ئەرکەکانی سەرشانی جێبەجێ دەکات.
ئەوەش ئاشکرا دەکات کە پسپۆڕانی پەروەردە جەخت لە گرنگی و بایەخی پەروەردەی پراکتیکی دەکەنەوە: چونک تا کەسی ڕاهێنراو بە کردەوە زانیارییە تیۆرییەکانی نەخاتە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەوا ناتوانێت بە تەواوی لە پرۆسەکە تێبگات، چونکە وانەی پراکتیکی بوارە ڕاستەقینەکەی وەرگرتنی زانیارییە.
لە هەمان بەشدا جەخت لەسەر ئەوەش دەکاتەوە کە سەرەتا کەسی ڕاهێنراو لە ڕێگەی وانە تیۆرییەکانەوە زانیاریی وەرگرتووە و دواتر ئەم زانیارییانەی بە کەردەوە دەکات و لە پرۆسەیەکی پراکتیکیدا جێبەجێییان دەکات: ئەوەش لەسەر توانا و لێهاتوویی و کارامەییان لەسەر وانەگوتنەوەیان ڕاوەستاوە، هەر لەبەر ئەوەشە پرۆسەی وانە پراکتیکییەکە کۆمەڵێک ئاستەنگی وەک هەر وانەیەکی تری خوێندن دێتە بەردەم. دواتر نووسەر پۆلێنکاری بۆ ئەم کێشانە دەکات و لە چەند بەشێکی کورتدا تیشک دەخاتە سەر ئاستەنگییەکان کە بریتین لە: ئاستەنگە داراییەکان، ئاستەنگەکانی ئیداری و بەڕێوەبردن، ئاستەنگە پیشەیی و پەروەردەییەکان، ئاستەنگە کەسییەکان، هەندێک ئاستەنگی تر.
لە بەشێکی تردا بە ناوی (وانەی پراکتیکی و پەروەردەی هونەر) خەلیل عەلی نووسەر و لێکۆڵیار، باس لەوە دەکات کە یەکێک لە پایە گرنگەکانی وانەی پەروەردەی هونەر، وانەی پراکتیکییە، واتە زانیاریی هونەری تەنها لە ڕێگەی وانە تیۆرییەکانەوە ناگاتە قوتابی، بەڵکو پێویستە مامۆستای ڕاهێنراو بۆ گەیاندنی پەیامی پرۆگرامی پەروەردەی هونەر، هانا بۆ وانەی پراکتیک بەرێت و تاقیکردنەوە لەسەر کەرەستە و شمەکەکن بکات: جا هەر کەرەستە و شمەکێکیش خاوەن تایبەتمەندیی خۆیەتی لەسەر شێوازی کارکردن و بەرهەمهێنانی کاری هونەریدا، کەواتە قوتابی لە ڕێگەی ڕاهێنان و ڕاهێزانەوە ئەزموونکاری ئەنجام دەدات لەگەڵیشیدا بیرۆکە و شێوازی نوێ دەهێنێتە گۆڕێ.
لە هەمان بەشدا نووسەری ئەم لێکۆڵینەوەیە جەخت دەکاتەوە کە لێرەدا بە پێیوست دەزانرێت لە هەر وانەیەکی پەروەردەی پراکتیکدا، کەسی ڕاهێنراو ئەرکێکی پێ بسپێردێت و لە وانەی داهاتوودا ئامادەی بکات، پاشانیش مامۆستا نمرەی ئەوچالاکییەی بۆ دابنێت: لەگەڵ ڕەچاوکردنی پوختی و پاکی و جوانیی کارەکە.
لە بەشێکی دیکەدا بە ناوی (تاقیکردنەوە) خەلیل عەلی، باس لەوە دەکات کە یەکێک لەو ئەرکە گرنگانەی دەکەوێتە سەرشانی مامۆستای ڕاهێنراو، بریتییە لە ئەنجامدانی تاقیکردنەوە، بەڵام پێیوستە مامۆستا ئەوە بزانێت، کە نابێت تاقیکردنەوەی سەر کاغەز ئەنجام بدات، واتە: تاقیکردنەوەی هاوشێوەی وانەکانی تر، بەڵکو وەک ئەم شێوازەی بۆی دانراوە دوو جۆر تاقیکردنەوە ئەنجام دەدات وەک (تاقیکردنەوەی گرووپکاری، تاقیکردنەوەی تاککاری) لە تاقیکردنەوەی تاککاریدا، نووسەر ڕوونی دەکاتەوە کە لێرەدا مامۆستای ڕاهێنراو بەپێی خشتەی ژمارە ٢، (بێگومان خشتەکە لە کتێبەکەدا هەیە) قوتابییەکان ڕۆژانە تاقی دەکاتەوە و تاقیکردنەوەکەش ئەنجامی ئەنجامی ئەو چالاکییەیە، کە قوتابی لە پۆلدا، یان ل چالاکیی ئەرکی ماڵەوەدائەنجامی دەدات.
لە لایەکی دیکەوە ئەم کتێبە جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە پێویسە مامۆستا ئەوە بزانێت، کە پرۆسەی فێرکاری پەیوەستە بەوەی کە ئایا مامۆستا چۆن ئەم پرۆسەیە پێش دەخات، گەشەی پێ دەدات و لە بازنەیەکی داخراودا نایهێڵێتەوە، کەواتە باشترین پرۆسەی فێرکاری، یان وانەگوتنەوە بۆ وانەی پەروەردەی هونەر بریتییە لە شێوازی فێرکاری پراکتیکی و نابێت مامۆستا زانیارییەکان تەنها لە چوارچێوەی گفتوگۆی نێوان دیوارەکانی قوتابخانەدا بهێڵێتەوە: بەڵک پێویستە قوتابییەکان لە دەرەوەی ئەو چوار دیوارەدا بەرێتە دەرەوە و سوود لە ژینگەی دەرەوەی قوتابخانەش وەربگرێت، تا قوتابییەکان ئاستی خەیاڵبازییان پەرە پێ بدەن و ئامادە بن بۆ فێرکارییەکی پراکتیکی و سوود لەو کەرەسە و شمەکانەش وەربگرن، کە لە دەرەوە دەست دەکەون، یان فەراهەمە، ئیدی لێرەدا قوتابی بە شێوەیەکی ڕاستەقینە و ڕاستیگەرایی بەر کەرەستە و شمەکەکانی ژیان دەکەوێت و باشتر لێیان تێدەگات ودواتر لە پرۆسەیەکی تەواو هونەریدا بەشدارییان پێ دەکات.
ئێمە لێرەدا ناتوانین بە تەواوی قسە لەسەر بەش بە بەشی کتێبەکە بکەین و لایەنە گرنگ و پڕ بایەخەکانی باس بکەین، بەڵام بێگومانین لەوەی خوێنەر خۆی لە کاتی خوێندنەوەیدا درک بە گرنگی و بەهای زیاتری کتێبەکە دەکات، بە تایبەت مامۆستایانی هونەر زۆر گرنگە ئەم کگتێبە بخوێننەوە، چونک ڕێنماییان پێ دەدات و ئاڕاستەیان دەکات تا بە شێوەیەکی زانستی لە گرنگیی وانەی هونەر تێبگەن و بە فۆڕمێکی مۆدێرنانەتر وانەی هونەر بە خوێندکاران بڵێنەوە.

ناردن: