ڕەووف بێگەرد: “ئێستایش ڕۆحی منداڵی وزەیەكە بۆ بەهاكانی ژیانم”

وتووێژی: ئیدریس عەلی

 

ئەمەی لێرەدا دەیخوێننەوە، پوختەی وتووێژێکی دوورودرێژی منە لەگەڵ نووسەر و وەرگێڕ (ڕەووف بێگەرد). لەم وتووێژەدا کە ماوەی چەند ساڵێکە و بە چەند قۆناغێک لەگەڵیدا ئەنجامم داوە، بێگەردێکی جیاواز دەخوێننەوە، بەر چیرۆکە سەیروسەمەرەکانی سەردەمی منداڵی و گەنجێتی و ئەوین و سیاسەت و سەرەتاکانی ئاشنابوونی بە کتێب و نووسین دەکەون، کۆی وتووێژەکە، کە ئێستا لە بەشی سێیەم و کۆتاییداین، لە داهاتوودا بەشێوەی کتێب چاپ و بڵاودەکرێتەوە.

 

ئیدریس عەلی: تەمەنی منداڵیی تەمەنێكی گرنگ و هەستیارە، كاردانەوەی لەسەر دیاردەكانی سەرتاپای ژیان زۆرە. دەتوانیت بە راشكاوی و بێ پەردە لەو تەمەنەی خۆت بدوێیت؟ دۆخی خێزانی و هەلومەرجەكانی؟

 

ڕەووف بێگەرد: باسكردن لە قۆناغی منداڵیی خۆت بە دیاردە هەستیارەكانیەوە، كارێكی ئەستەمە، گێڕانەوەی یادەوەری ‌و هەستی ئەو كاتەت بۆ بەردەم زەین ‌و هوشیاری ئێستا لە مەحاڵ دەچێت، چونكە ناتوانین بە هەمان هزر ‌و هەستیاری كە ئەوسا هەمان بووە، خۆمان بكەینەوە بەو منداڵەی جاران، تا بتوانین بە دەربڕینێكی ڕاستەقینە گوزارشت لە قۆناغەكە بكەین. ڕەنگە گەلێك جار لەو تەمەنەدا كە ئێستا زۆرمان لا خۆشەویستە و تامەزرۆی گەڕانەوەیین، خۆزگەمان بە گەنجێكی جگەرەكێشی سمێڵ بابڕ یان پیرێكی دەوڵەمەند خواستبێت ‌و ئەمڕۆ لە یادەوەریماندا نەمابێتەوە، یان گاڵتەمان بەو ئیرەیی پێبردنە بێت. بەڵام لە ڕاستیدا ئەوە هەبوە. بەهەرحاڵ دوور لە هەر تیۆریزەكردن ‌و ئەتەكێتێكی تری نووسین، كە بە گشتی دەگەڕێیتەوە بۆ ئەو تەمەنە، یادگار ‌و دیمەنەكانی، خولیاو خۆزگەكانی، ئەو ڕەفتار و ئاكارانەی لە سادەیی خۆتدا هەتبوە ‌و ئێستا بە دیدێكی جیاوازەوە پیایاندا دەچیتەوە، خۆزگە و ئاواتی ئەفسوناوییان پێ‌ دەخوازیت، بەتایبەتی سادەیی ‌و بەرائەتە قووڵەكەی، هەروەها ئەو وێنانەی فرمێسكت لە چاودا قەتیس دەكەن، یان پێكەنینت لێ‌ دەپژێنن، ئەو حەسرەت و ئومێدانەی تاسەر ئێسك ئاخت پێ‌ هەڵدەكێشن وڕەنگە تا ئێستایش نەهاتبنەدی، یان هاتبنەدی ‌و لەوە بێتام تر بن كە تۆ چاوەڕێی بوویت. منداڵییەك  هەر لە سروشتێكی بێ‌ جڵە ‌و دەكات ‌و هەموو شتەكانی خۆبەخۆ دروست دەبوون ‌و دەڕسكان، لێوانلێو لە تابلۆی سەیر ‌و حاڵەتی هێند دەگمەن، لەوانەیە هەندێكیان تەنیا تایبەت بن بە خۆتەوە، بەڵام بە گشتی بەرئەنجامی ئەو هەلومەرجانەن كە تۆ تیایدا دەستەوستان بوویت و ئاوەزی گۆڕینیانت بێ گیان بووە.

ئیدریس عەلی: منداڵیی قۆناغێك بوو تێپەڕی.. یاخود تا هەنووكەیش ئامادەیی هەیە؟

ڕەووف بێگەرد: ڕاستە منداڵیی قۆناغێكی تەمەنە ‌و هێند زوو تێدەپەڕێت تۆ هەستی پێناكەیت، بەڵام ئەوەندە جوانی تێدایە –بە ناخۆشیەكانیشیەوە- كە ناتوانیت لە یادەوەریتدا پارێزگاریان لێ‌ نەكەیت یان خۆیان خۆیان نەهێڵنەوە،خۆ هەیانە هەمیشە لەگەڵتا دەژین. ئێستایش ڕۆحی منداڵیی وزەیەكە بۆ گەلێك لە بەهاكانی ژیانم، ئەگەر ئەوەم تیا نەما بێگومانم لە مردنەوە نزیكم، ئێستایش بە سەعات بەدیار یاری دوو منداڵا ‌و زیاترەوە دەوەستم، بەتایبەتی فتبۆڵێن، خۆ ئەگەر پاسم بدەنێ‌ ئامادەم لەهەر شوێنێكدا بێت یاریان لەگەڵدا بكەم.

ئیدریس عەلی:گەنجیەتی قۆناغێكی هەستیارە لە ژیانی مرۆڤدا، بەتایبەت ئەگەر كەسێك هوشیار نەبێت رەنگە لەو قۆناغەدا دووچاری هەڵەی زەق بێت، ئایا تۆ ئەو قۆناغەت بە وشیارییەوە تێپەڕاند یاخود چۆن؟

ڕەووف بێگەرد: گەنجیەتی نەوەكەی من پڕە لە چەرمەسەری ‌و سەرگەردانی، لە كوشتنی تاكایەتی و خۆ گونجاندن لەگەڵ رەوەو پۆلدا. ئێمە نەوەیەكی بێ‌ مامۆستا بووین، مامۆستا بەمانا گشتییە مەعریفییەكەی، لەلایەكەوە سیاسەت كردبووینی بە رۆبۆت ‌و، لەلاكەی ترەوە وەك لەم سەرزەویە دابڕابین بەتەنیا خۆمان دەبینی ‌و خۆیشمان لە هەموو دنیا بە جوان ‌و ڕاست تر وێنا دەكرد، كەسێكیش لە دەوروبەرماندا نەبوو وەك (سوهراب) پێمان بڵێت چاوتان بشۆن بۆ ئەوەی دنیا جوانتر ببینن. گیانی ناسیۆنالیزمێكی هێند پەڕگیر ڕەگی تیاماندا داكوتابوو كە وەك ئاینە ئاسمانیەكانی هەر قەشەو دەروێشێك پەیڕەوییمان لە چاك ‌و خراپی دەكرد، بەمانای ئایدیایەكی ڕەهای دوور لە گفتوگۆ ‌و تێگەیشتن لەوی دی یان دروست بوونی هەستی تاكایەتی لە خۆماندا.

تەمەنی لاویەتیم لەو كاتەوە دەست پێ‌ دەكات كە شۆڕشی كورد لە ساڵی 1961دا سەریهەڵدا. من لە گەرمەی تێكۆشانی ڕێكخراوەیی قوتابیان ‌و لاوان ‌و مامۆستایان ‌و، لە هەموویش زیاتر لە شانەكانی خودی پارتی دیموكراتی كوردستانەوە هاتبوومە ناو سیاسەتەوە. شۆڕش بۆ ئەو تەمەنەی من لە خەونێك دەچوو كە كورد دەگەیەنێتە ئاسمانی ئازادی ‌و یەكپارچەیی بەشە داگیركراوەكانی، ئیتر پارسەنگی شۆڕشی كورد لە تەرازووی هێزەكانی دەوروبەر ‌و نێودەوڵەتیدا چیە ‌و ئایندەی چۆن دەبێت ‌و فەلسەفەی كوردایەتی لەكامە ستراتیژدا خۆی دەبینێتەوە، بۆ من ‌و زۆری تری وەك خۆم گرنگ نەبوو یان هەر پرسیارمان لێ نەدەكرد، گرنگ شۆڕشە، بەتایبەتی كاریگەری شۆڕشی میسر ‌و جەزائیر ‌و كوبا ‌و شۆڕشی ڕوناكبیری ماو ‌و پاشانیش گیڤارستی، سەری ئێمەی پڕ كردبوو لە گیانی یاخی بوون ‌و سروودی نەسرەوتن تا سەركەوتن.

ئیدریس عەلی: حەز دەکەم بێینە سەر باسێکی کۆمەڵایەتی و پرسی چۆنییەتی هاوسەرگیریت و لەوێوە بچینە ناو ژیانی خێزانداریتەوە، پێمان بڵێ سەرەتا چۆن (شوکری خان)ت، ناسی و شێوازی خوازبێنییەکە چۆن بوو، بە گشتی باسی ئەزموونی خۆت بکە لە ڕووی ژیانی هاوسەرێتییەوە؟

ڕەووف بێگەرد: هاوسەرگیری لە وڵاتی ئێمەدا، تا ڕادەیەک زۆر پڕۆسەیەکی ناچارییە، بەو مانایەی تۆ حەزی لێ بکەیت یان نا، لە کێشە و بەرپرسیارییەتییەکانی ئاگادار بیت، نەتەوێت بکەویتە داویەوە، یان لەبەر خەون و خولیا تایبەتەکانی ترت کە بزانیت هاوسەرگیری بەشێکی زۆری ئەو خەونانەت لەبار دەبات، تۆ وەک ئەنجام هەر ناچاریت خۆت لە داوەکە بنێیت و بەرگەی لێکەوتەکانی بگریت، دیارە ئەمە هەر بۆ ڕەگەزی نێر وا نییە و لە یەکێک بۆ یەکێکی تریش جیاوازی دەبینرێت، بۆ نموونە من لەبەر ئەوەی منداڵێکی تاقانە بووم و نە خوشک و نە برام نەبوو، کەسوکارم و بەتایبەت دایک و باوکم، زۆر سەریان دەکردە سەرم زوو هاوسەرگیری بکەم، بەڵکو زوو نەوە بخەمەوە (باوکم خۆیشی تاقانە بوو) بەڵام من زوو خۆم نەدا بە دەستەوە، دوای دامەزراندنم بە مامۆستا، بە شەش ساڵ بە ناچاری ملم دا، هەرچەند مشتەری کچیشم زۆر بوو، لێ توانیم خۆم بگرم و دوای زۆربەی هاوڕێکانم ژنم هێنا، دایکم کاریگەریی زۆری لەسەرم هەبوو تا برازایەکی خۆیم بۆ بهێنێت، هەر ئەو خاڵەیشم کە منی ۆر خۆش دەویست، لە منداڵییەوە بڕیاری دابوو کە گەورە بووم کچێکی خۆیم بداتێ، تا ڕادەیەک خۆیشم ئەوەم پێ باشتر بوو، چونکە دەمزانی لە گێژەنی ئەوسای باری سیاسی کورددا، سەرهەڵدانی بزووتنەوەی شۆڕشگێڕی و شەڕی پێشمەرگایەتیدا، من ناتوانم بێلایەن بووەستم و بەرەنگاری قەیرانی نەگریسی قڕکردنی نەتەوەکەم نەبمەوە، ئەوەش باجی خۆی هەیە و دەشێت (هاوسەرە خزمەکەم) بەشێکی ناخۆشییەکانم لە ئەستۆ بگرێت و پشتم تێ نەکات، من لە قۆناغی قوتابێتییەوە، واتە ساڵانی ١٩٥٨- ١٩٥٩، ئەندامی قوتابیانی کوردستان بووم، پاشان مامۆستایان و تا ڕاستەوخۆ بووم بە ئەندامی پارتی دیموکراتی کوردستان، ئەندامێکی چالاک و بزێویش بووم، بۆیە بۆ ئایندەی خۆم و خێزانەکەم بۆچوونەکەم ڕاست بوو، ئەوەی چاوەڕێم دەکرد هاتەدی، لە دەربەدەری و گرتن و بە تەنگهێنان و پێشمەرگایەتی، ساڵی ١٩٦٥ هاوسەرگیریم لەگەڵ (شوکری) خاڵۆزامدا کرد.

 

ئیدریس عەلی: باسی یەكەم لەحزەی ئاشنابوونت بكە بە دنیای كتێب و خوێندنەوەو، پاشان ئەزموونە سەرەتاییەكانت لە بواری نووسیندا.

ڕەووف بێگەرد: ڕەنگە تەمەنم 12-13 ساڵان بووبێت كە بوومەتە دۆستی خوێندنەوە، بەتایبەتی ڕۆژنامە ‌و گۆڤارە كوردیەكانی ئەوسا (ژین ‌و هەتاو) لە مەتەڵا هەڵهێنانەوە بۆ خوێندنەوەی شیعر ‌و نووسینەكانی تریان. لەو تەمەنەدا من تەنیا زمانی كوردیم دەزانی ‌و حەزی زۆریشم لە خوێندنەوەیبوو. لە تەمەنی 15-16 ساڵیدا خۆیشم شیعرم دەنووسی، بەڵام تەنیا لەبەرخاتری كێش وسەرواكەی كە چێژی مۆسیقای پێ‌ دەبەخشیم، ئەگینا لەو تەمەنەدا ‌و بەو خوێندەواریە ناچیزەوە كەس لای ئێمە توانای نووسینی شیعری جوانی نیە. بەتایبەتی كە شیعر لە هەموو جۆرەكانی تری ئەدەب گرانترە، چونكە مامەڵە كردنە لەگەڵا زمان ‌و وێنە گەلێكدا كە لە واقعیدا نین ‌و تۆ لەگەڵیاندا ڕانەهاتوویت، بەو مانایەی لەناو دنیایەكدا كار دەكەیت بنەما سەرەكیەكەی خوازراوە ‌و، هاوكێشەكانی لەوە سەخت ترە بە ئاسانی دەركی بكەیت. ئەو شیعرانەی لەو تەمەنەدا و دواتریش نووسیومن ئەوەندەی لاسایی كردنەوە بوون ‌و چێژی خوێندنەوەی زۆری شیعری شاعیرانی كورد پێیان بەخشیبووم هیچ داهێنانێكی خۆمیان تیانەبوو، شیعری هەرزەكارانەی پڕ لە سۆز ‌و ئەوینی كچ و خۆشەویستی نیشتمان بەهەمان ئەو فۆڕم ‌و مانایانەی لە شیعر ‌و نووسینی تردا دەمخوێندەوە یان لە زمانی سیاسەتەوە گوێم لێ‌ دەبوو. شیعر لە زەینی ئەوسای مندا نەپرۆژە بوو نەكارێك وەك ئەنجام بیكەم بە پیشە.

ئیدریس عەلی: تەمەن بێ رەحمانە دەڕوات و رەئووف بێگەرد هەروا بە بێگەردی ماوەتەوە، هێشتاش بە حەوسەڵەیەكی گەنجانەو خوێن گەرمانەوە لە ئەدەب و نووسین و وەرگێڕاندا كاردەكات، بەگشتی ئەدەب لای تۆ چییەو سەرچاوەی ئەم تواناو حەوسەڵەیەت لەكوێدایە؟

ڕەووف بێگەرد: كەسی بێگەرد لە ژیاندا نەبوەو نیە، گەرد بەمانا بارگاویە كۆمەڵایەتیەكەی كە تەنانەت كوشتنی مێرولەیەكیش دەگرێتەوە یان بە وجودهێنانی كەسانێك كە تەنیا بۆ چركەساتێكی دامركاندنی ئارەزوەكانت ژیانت پێ‌ بەخشیون ‌و بەواتاكەی (مەعەری) تاوانێكت كردوە كە لە باوكتەوە بۆت ماوەتەوە‌و، تۆ ئەوەندە هۆشیار نەبوویت دووبارەی نەكەیتەوە. بێگەردیی لای من تەنیا لە نازناوێكی ئەدەبیدا خۆی دەبینێتەوە، وەك چۆن مەرج نیە ئەو كەسەی نازناوی بێكەسی هەیە لە ڕاستیدا كەسی نەبێت ‌و، ئەوەیش كە خۆی ناوناوە بێزار هەمیشە وەڕز ‌و بەژیان نامۆ بێت، بەڵام خودی بێگەرد بوون وەك زمان مانایەكی ڕێژەیی هەیە، هەموومان لە منداڵیدا بێگەردبووین، كەس بە تاوانباری نەهاتۆتە دنیاوە، بەڵام ژیان ‌و هەلومەرجەكانیەتی كە هەندێكمان دەگەیەنێتە ڕادەی شەیتان ‌و، هەیشە تاڕادەیەك بەپاكی ‌و كەمە بێگەردیەك دەمێنێتەوە، كەس نیە لە ژیاندا هەڵەی نەكردبێت، بەڵام باشترینمان ئەو كەسەیە كە پەشیمان بووبێتەوە ‌و جارێكی تر نەچووبێتەوە سەر هەڵەكە، بەداخەوە ئەمەلای ئێمە كەمەو هەڵەكانمان، لە زۆر بواری ژیاندا، دووبارە و دە بارە دەبنەوە. من لە منداڵیشدا شەڕانی ‌و هار ‌و هاج ‌و ڕق لە دڵ نەبووم، ڕاستە لەشەڕدا سەرم شكاوە ‌و ڕەنگە سەری منداڵی ترم شكاندبێت، بەڵام شەڕ‌و بەرگری كردنەكانم هەمیشە كاردانەوە بوون ‌و لە خۆوە نەهاتوون. لە گەڕەك ‌و كۆڵانەكەماندا تا ئێستایش ماون كە لەبەر خۆشەویستی من باوك ‌و دایكیان بەناوی منەوە ناویان ناون.

 

ناردن: